De libbensmisje fan Henk Kroes: "It goede út de minsk helje"

Henk Kroes © Omrop Fryslân, Simone Scheffer
Net allinne syn tiid as Alvestêdetocht-foarsitter en It Fryske Gea-direkteur, mar ek syn jeugdjierren wiene bepalend foar Henk Kroes. Syn wurden "It giet oan" waarden legindarysk, mar ek syn eigen libben kende mominten fan froast- en teiwaar.
Henk Kroes waard berne yn Terkaple, op 1 novimber 1938. Heit en mem buorken dêr op de lytse pleats dy't earder fan pake en beppe wie.
Doe't Henk sân jier wie baarnde de pleats ôf. De famylje ferhuze nei de Kobbewei by Goaiïngahuzen: in plakje dat net oer it lân te berikken wie. De ein fan de wrâld.
It libbensferhaal fan Henk Kroes yn Buro de Vries
De boel waard letterlik nei de nije pleats fearn, dêr't de oantinkens fan Henk Kroes echt begjinne. De pleats lei foar it eilân oer. Dêr stiene ek buorkerijen.
Henk Kroes as jonkje © Henk Kroes
Alles yn it libben gie oer wetter. De molke waard mei in boat ophelle, en ek nei tsjerke en skoalle giene sy mei de boat. It hat de âld-direkteur moaie oantinkens opsmiten.
Roeie, reedride, swimme, alles learde hy dêr. En natuer. Fûgels yn de blaugerzen by de pleats, omstrune yn it grien: it joech de jonge Henk rêst.
De pleats yn Goaiïngahuzen © Henk Kroes
Doe't de húshâlding mei fjouwer bern trije jier op de pleats wenne, barde der wer in ramp. Ek dizze pleats baarnde ôf. Dat wie in katastrofe foar de heit fan Henk. Hy woe graach bûten it wurk as boer ek aktyf wêze. Alde Kroes wie riedslid yn Utingeradiel. Dêr gie in streek troch, want de boel moast wer opboud wurde.

Boerejonkje yn de stêd

Sawiesa wie it buorkjen net de earste leafde fan heit Kroes. Hy hie graach leare wollen. Dat is wat úteinlik de jonge Henk wol dien hat. Al betiid gie Kroes it hûs út. Op syn 12e gie hy op skoalle nei Ljouwert. Omdat der gjin ferfier wie gie de jonge Henk yn de kost yn in oare húshâlding.
Sa learde hy de oare wrâld ek kennen: as boerejonkje tusken de stedsjonkjes. "Ik fûn dat sy allegear mar in grutte bek hiene, mar ik koe my der goed mei rêde."

De famylje mist

Eins hat hy dêrnei net mear echt thús wenne. Fan de HBS gie de jongfeint yn tsjinst en dêrnei nei Delft om te studearjen. Dêrtroch hat hy wol in soad fan it riden en farren fan de famylje mist. Syn jongere sus mocht bygelyks net studeare fan heit. Henk makke dy striid net echt mei. Dat spyt him noch altyd.
'Buro de Vries' siket dizze simmer libbensferhalen op fan bekende(re) Friezen en Friezinnen op leeftiid. Se sjogge werom op har jeugd en wat dat foar ynfloed hie op har libben.
De libbensferhalen wurde sneins om 12.00 oere op de radio ferteld. It folsleine petear is ek as podcast werom te harkjen: hjir of yn dyn podcastapp.
"Ik hie in dominante heit, dy sei dat in frou net hoegde te studearjen. Myn suske hat dêr hiel bot lêst fan hân. It fielt noch altyd net goed foar my dat dit doe by my del gien is."
Dat heit net studearre hie, wie in frustraasje fan him. Henk tinkt dat dit úteinlik op him projektearre waard. Heit hat letter noch wol bestjoerlik aktyf west. Hy wie tolve jier wethâlder yn de gemeente Smellingerlân.
Kroes as jongfeint © Henk Kroes
Op syn 17e learde Henk Swaentsje kinnen. De twa krigen al gau ferkearing en binne yntusken al 60 jier byinoar. "Swaentsje is myn earste en iennige grutte leafde, dat is geweldich dochs, nei 60 jier?"

Swaentsje en Henk: bakens foar inoar

De jonge Swaentsje is learling-ferpleechkundige en wurket yntern yn it sikehûs yn Ljouwert. Henk studearre yn Delft dyk- en wetterboukunde. Dêrnei krige hy al gau in baan yn Den Haag. Om in hûs te krijen moasten sy wol trouwe. En dat diene se ek.
Henk en Swaentsje © Henk Kroes
Der kamen fjouwer bern en nei in skoftke gie it pear werom nei Fryslân, dêr't Henk oan it wurk koe mei syn oare grutte leafde: de natuer. By natuerbehearder It Fryske Gea waard Kroes úteinlik direkteur.

De natuer raast om help

Noch altyd makket Kroes him bot drok oer hoe't wy mei de ierde omgean. Yn dizze tiden fan boereprotesten begrypt hy de ûnmacht fan de jonge boeren wol, mar hy is der ek fan oertsjûge dat it oars moat mei de lânbou. De frustraasjes fan de boeren komme út in belied sûnder fisy wei, fynt hy.
"Sy witte net wêr't se oan ta binne mar wy sille wol nei in folslein oare lânbou ta moatte. Mei it klimaat sa't it no wurdt, moat der absolút wat barre. De problemen binne fierstente lang foarútskood. It kin sa net trochgean, mar dat jildt foar de hiele mienskip."

Alvestêdedrokte yn Boazum

Swaentsje en Henk wenje yn Boazum, dêr't sy ek alle Alvestêdtochtperikels meimakken. Kroes wie sûnt 1969 aktyf foar de Koninklijke Vereniging De Friesche Elf Steden. Earst as iismaster en fan 1994 ôf as foarsitter.
Henk Kroes yn 1986 © ANP
Trije jier letter waarden syn wurden "It giet oan" legindarysk. Op 4 jannewaris 1997 wie de lêste 'tocht der tochten' oant no ta.
In spannende tiid, dêr't de frou fan Henk ek folop mei dwaande wie, yn it sintrum fan de iiswrâld. Tegearre hiene sy it der in soad oer. Swaentsje naam in soad telefoantsjes oan en regele ek wa't wol en net werombelle wurde moasten.
Piet Venema en Henk Kroes © ANP
Dat koene drokke dagen wêze, mar sa't de âld-foarsitter seit: "As it wer teiwaar wurdt, is dat wer klear." Sawiesa hâldt syn frou him mei beide fuotten op de grûn, sy relativearret in soad.
Op de fraach oft Kroes ek dominant is laket hy. "No ja, somtiden seine de bern wolris, heit wurdt net lykas pake dochs?"
It libbensferhaal fan Henk Kroes
Feline jier krige it libben fan de famylje Kroes in ferskuorrende kear. Swaentsje en Henk ferlearen harren âldste soan Jan Hindrik. Hy die himsels tekoart.

Swiere tekken oer it libben

Foar Henk Kroes is it in tige grut fertriet dat alle dagen oanwêzich is. Eins altyd. Benammen de fragen dêr't de famylje mei efterbliuwt binne swier.
It leit noch alle dagen in swiere tekken oer it libben, fertelt Kroes. "De ûnmacht dy't je fiele, dat je dat net oankommen field hawwe. Der binne safolle riedsels, it is sa spikerhurd."
Kroes mei syn pakesizzer, nei de fytstocht fan Vladivostok nei Scheveningen yn 2003 © ANP
In passy fan Kroes is fytse. En dan net yn Fryslân, mar op oare plakken. Oeral op 'e wrâld hat Kroes op syn fyts lannen besjoen. Dat is sa prachtich, seit hy. "As je krûpend troch in lân gean, dan lear je it echt kinnen. Dan kom je der efter dat sy yn Sibearje echt net dwaande binne mei wat der yn Moskou bart."
Kroes fytste in pear kear foar goede doelen. Sa gie hy fan Boalsert nei Gana en fan Vladivostok nei Scheveningen, in fytstocht fan 12.000 kilometer.

Wat betsjutte foar in oar

Goed dwaan foar de wrâld is sawiesa in saak dy't foar Kroes wichtich is. It is suver in libbenshâlding foar him, of in libbensles fan him. Wat foar oaren betsjutte jout it libben sin, fynt er.
Henk Kroes hellet oantinkens op oan 1997 © Omrop Fryslân, Simone Scheffer
Sa set hy him no yn foar Nijkleaster by Jorwert. In besinningssintrum, in plak dêr't minsken ta rêst komme kinne. Konkrete dingen dwaan, dêr hâldt hy fan.
Earder waard hy wolris frege om de polityk yn te gean. Dat like him neat. In skoft wie hy lid fan it CDA, mar no net mear. De partij stiet no te fier fan him ôf. Sy dogge fierstente min mei de klimaatproblematyk, fynt hy.

It goede út de minsk helje

Mar maatskiplik belutsen bliuwe, it goede fan de minsk nei boppen helje en wat betsjutte foar de wrâld salang't it noch kin, dat sil de libbenswize bliuwe fan Henk Kroes.
Op de fraach oft hy yn God leaut seit Kroes: "God is foar my in mystearje, mar dat sit ek yn de minsk sels. Ik leau dat wy hjir in taak hawwe as minsk. It goeie út de minsk helje."