Fryslân-ballon mei de loft net mear yn: it ferhaal fan dizze ikoanyske ballon

"Kinst der in boek oer skriuwe", seit Jan Bosma fan It Hearrenfean. Hy is eigener fan 'e ballon en hat in eigen ballonnebedriuw, Bosma Ballooning.

It idee foar in Fryske luchtballon ûntstie fuort nei de earste edysje fan 'e Friese Ballonfeesten op De Jouwer yn 1986. De organisearjende Vriendenclub de Vlecke, dêr't ek Bosma diel fan útmakke, krige it ballonfirus te pakken. "We seinen doe: we moatte der sels ek ien hawwe."

"We hawwe doe sels allegear wat jild lape", fertelt Bosma. Op 10 july 1987 wie it safier, de doopfeart fan 'e Fryslân-ballon, dy't de koade PH-JOU krige.

"It wie in hiele happening", wit Bosma noch. Kommissaris fan de Keninginne Hans Wiegel hat de PH-JOU doopt.

Wiegel betanke foar de eare om mei te gean, mar ûnder oaren boargemaster Michel Marijnen fan 'e gemeente Skarsterlân en Harke van der Meer fan 'e Friese Pers BV stapten wol yn it kuorke by piloat Ton Kurvers.

De earste feart gie fan 'e Jouwer nei Aldeboarn en by taskôgers foel de PH-JOU bot yn 'e smaak. "Oh, wat is-ie moai!", rôp ien fan harren by it omheechgean fan 'e ballon, sa tekene de Leeuwarder Courant doe op.

Yn 1989 behelle Bosma syn brevet. In feart dy't him altyd bybliuwt, wie in moarnsfeart op 1 july 1990. In breidspear gie mei yn 'e ballon en se hienen in strak programma, se hienen dêrnei noch in feest.

"It wie de tiid dat der noch gjin mobile telefoans wienen", fertelt Bosma. "De wyn wie rjochting Snits en it wie wat dizich."

Mei syn ballon gie Bosma de hichte yn en rekke er út sicht. Dêr stie allinnich in hiel oare wynrjochting, nei Drachten. De ballon lâne úteinlik by De Wylgen.

"It breidspear waard al wat senuweftich, want it duorre mar en it duorre mar. De crew hie fansels ek nea ferwachte dat we dêr telâne kamen."

Uteinlik kaam it allegear goed en wie it breidspear op tiid op harren eigen feest.

Memorabel wie in tripke nei Marokko yn 1990. De ballon wie útnûge om in ballonfeart te meitsjen mei de 61e jierdei fan kening Hassan II. De trip rûn lykwols út op totale gaos.

Bosma sels wie net mei nei Marokko. De ballon waard doe bestjoerd troch Pier Haven fan Jiskenhuzen. Hoewol: Haven moast skoften wachtsje oant de ballon lang om let yn Noard-Afrika oankaam en doe't de PH-JOU der ienkear wie, bliek dat er ûnder de oalje siet.

Uteinlik koe de ballon dochs ien kear de loft yn. Mar de maleur wie noch net foarby. Doe't de Friezen op 'e weromreis oankamen op it fleanfjild yn Parys, bliek dat harren oanhingwein stellen wie.

Bosma syn absolute hichtepunt mei de ballon wie yn 2005. De ballon die doe mei oan in ballonfeest yn it Australyske Canberra.

Doe't se op in dei de Fryslân-ballon opblaasden, stie Liny Bosma, de frou fan Jan, oan 'e kroanline, it tou om 'e ballon yn betwang te hâlden. "Der kaam doe in man nei my ta", fertelt Liny Bosma. "Hy hie in wite pet op mei de Fryske flagge."

De man wie yn 1952 út Fryslân nei Australië emigrearre. Doe't de man wat fan de Fryslân-ballon seach yn 'e krante, woe hy him perfoarst yn it echt sjen.

"De man wie hielendal 'feraustralyske'. Mar ik sei: we besykje stadich Frysk te praten", seit Liny Bosma.

"Al dy jierren hie hy nea mear in wurd Frysk praat, mar it gie hieltyd better. De triennen rûnen dy man oer de wangen dat er wer Frysk prate koe."

Yn 2017 waard de PH-JOU in grutte ynternethit. By de Friese Ballonfeesten wie de ballon yn 'e loft. Op 'e grûn waard de 'Er gaat niets boven Groningen-ballon' klearmakke. In taskôger makke in foto dat de Fryslân-ballon noch krekt boppe de Grinslanner ballon útkaam.

"Dat hat puer tafal west", laket Jan Bosma. "Mar we ha der in soad reaksjes op hân en we hawwe der ek in protte wille fan hân."

No is de ballon útskreaun en mei er net mear farre. "Ballonfarre moat in feilige sport wêze", leit Bosma út. "Ast dy der net mear fertroud yn fielst, moatst dermei ophâlde."

Wat der no mei de PH-JOU barre sil, wit Bosma noch net. "Der sit in grut stik emosjonele wearde by, dus ik moat noch even sjen."