Filmmaker Steven de Jong: "Grutte Pier is een held voor mij"

Regisseur Steven de Jong (60) maakt al meer dan dertig jaar films. Zijn cv is lang: naast film- en televisieregisseur is hij acteur, scenarioschrijver, producent en muziekliefhebber. Alles komt bij elkaar in zijn nieuwste project over Grutte Pier.

"Grutte Pier is voor mij persoonlijk wel een held, maar hij heeft ook verschrikkelijke dingen gedaan. Ik wil hem laten zien als een mens van vlees en bloed. Hij staat ergens voor en gaat ergens voor. Hij strijdt voor zijn vrijheid en wil zich wreken voor de dood van zijn vrouw en kinderen." De regisseur ziet ook parallellen met de oorlog in Oekraïne. "Eigenlijk is er niet veel veranderd, het gaat nog altijd om 'landjepik', geld en macht."

De Jong zegt nadrukkelijk geen historisch verantwoorde film te hebben gemaakt. "Het is geen documentaire. Ik pak alle vrijheid, het is een interpretatie. We vertellen een verhaal over wat hem is overkomen, ik wil de psyche van die man laten zien, hoe hij tot zijn daden komt. Wat was zijn innerlijke drijfveer? Het is niet dé waarheid, maar mijn waarheid."

Hoofdrolspeler in de Friese film is Milan van Weelden (uit Zoetermeer), een acteur van ruim twee meter, sterk en breed. Er is Friese inbreng van onder andere Elske DeWall (ze speelt Rintsje, de vrouw van Pier) en Syb van der Ploeg die een vriend van Pier speelt.

In de film speelt de Nederlandse acteur Bram van der Vlugt zijn laatste rol. "Hij was al 86 jaar en heel bang voor corona. Voor de grap zeiden we dat we al zijn scènes alvast moesten draaien. 'Als ik doodga, moet je wel de film aan me opdragen', zei hij lachend. En drie maanden later was hij dood."

Grutte Pier is meer dan alleen de film, het is een project, met ook een muziekalbum. "In coronatijd is dat idee voor een album ontstaan. Muziek is heel belangrijk in mijn films. Muziek is gevoel en emotie en in film draait alles om emotie." Op het album, dat nu al beschikbaar is, staan tien nummers en de filmmuziek.

Als onzeker jongentje had Steven de Jong op de basisschool in Scharsterbrug een droom. "Ik vond één ding leuk en dat was toneelstukjes opvoeren. Hoewel ik verlegen en gevoelig was, wilde ik me wel profileren." Vader speelde ook toneel en moeder deed aan voordrachten mee, maar Steven moest later een gewone baan zoeken. "Ik kom uit een arbeidersmilieu, we hadden geen douche, auto of telefoon. Dus dat was mooi, die droom van mij, maar je kunt er geen brood van kopen, zei mijn vader."

Na de landbouwschool kwam hij terecht bij Douwe Egberts. "Stond ik om half vijf 's ochtends tien zakjes shag tussen twee klemmen te doen. Toen nam ik me voor mijn dromen na te jagen." Hij begon een platenwinkel en volgde opleidingen aan de media-academie.

Ook stond hij ingeschreven bij een castingbureau in Amsterdam en zo kwam De Jong als gastacteur bij de toen heel populaire Nederlandse serie Zeg 'ns Aaa. "Dat was mijn eerste betaalde rolletje. Ik mocht drie afleveringen meedoen. "Miljoenen mensen keken ernaar, omdat er toen nog maar twee zenders waren."

Daarna werd hij gevraagd voor een vaste rol in de serie Spijkerhoek, een productie van Joop van den Ende. "Het was heel tof om te doen, maar ik merkte dat ik volledig afhankelijk was van de regisseur en de producent. En ik vond castings vreselijk om te doen, was altijd erg zenuwachtig voor een screentest."

Toen zijn agent zei dat er plek was voor een assistent-regisseur bij de ook populaire serie Medisch Centrum West, pakte hij die kans met beide handen aan. "Zo kon ik natuurlijk veel leren, dus ik waagde die sprong en ging bij Guido Pieters aan het werk. Dat was heel zwaar. Er is een sterke hiërarchie op zo'n set en alles wat fout ging, was mijn schuld. Ik heb wel eens jankend op de gang gestaan. Na een half jaar ben ik zo kwaad geworden. Ik zei 'zoek maar een andere hond' en toen was het voorbij en hebben we nog anderhalf jaar samengewerkt."

Nadat hij jarenlang in de Randstad had gewerkt, wilde hij dichter bij huis aan de slag. Voor Omrop Fryslân maakte hij de eerste regiosoap Baas boven Baas (2001-2004 ). "Dat was eigenlijk een experiment. De toenmalige directeur wilde iets met drama doen. Met Rense Westra in mijn hoofd had ik een format bedacht, net als de Amerikaanse sitcom All in the family met Archie Bunker. En zo is de eerste regiosoap ontstaan, het was een schot in de roos. "

De Jong wordt wel de 'Friese regisseur' genoemd. "Ik heb in Hilversum veel geleerd en ook met plezier gewerkt, maar ik miste de verhalen van het platteland. Als jongetje keek ik naar Sil de strandjutter en Bartje, maar later ging het veel meer over de Randstad. Ik ben bewust in dat gat gesprongen, die verhalen moeten ook worden verteld. Ik wil dingen doen waar ik mijn ziel in kan stoppen. Verhalen waarin ik geloof. Hoe persoonlijker, hoe beter."

Zijn speelfilmdebuut maakte hij al eerder, in 1995, met de film De Gouden Swipe. De titelsong In nije dei van De Kast werd een hit. "Ik kende Syb (van der Ploeg, red.) al uit de tijd dat ik mijn platenwinkel had. Hij zat toen nog in een coverband. Syb zei: 'als die film er komt, dan maken we er een lied bij'. Uiteindelijk heeft het wel zeven jaar geduurd voordat de film gedraaid kon worden. Toen ze mij vroegen in de oefenruimte te komen om het nummer te horen, had ik meteen kippenvel."

Bij Omrop Fryslân werd het nummer veel gedraaid, de film was in meer dan honderd dorpshuizen te zien en zo ontstond een soort van hype.

"Vanwege mijn platenwinkel had ik contact met de platenmaatschappij en mocht ik elke week een tip geven voor de Top 40. Dat werd De Kast natuurlijk. De platenmaatschappij meende dat het Fries niet zou aanslaan in de rest van het land. Maar nadat De Kast een jaar na het concert in het Abe Lenstrastadion de live-versie had uitgebracht, kwam het wel mooi in de Top 40. Het haalde net niet nummer 1, omdat Candle in the wind van Elton John uit het niets op 1 kwam. Dat had natuurlijk met de dood van prinses Diana te maken."