Simmerblog: Simmer yn Tersoal

13 jul 2021 - 18:16

Omrop Fryslân sil op roadtrip troch de provinsje: acht wiken lang komme wy del yn ferskate doarpen en stêden. Hjoed is Omrop Fryslân yn Tersoal! Yn dit simmerblog in oersjoch fan alle ferhalen.

18:14
Oant moarn!

Dit is de ein fan dit simmerblog oer Tersoal. Tank foar it folgjen.

Moarn binne we yn Froubuorren, oant dan!

18:14
Besjoch hjir de telefyzje-útstjoering
17:31
'Keek op de Week' yn Doapshûs De Tuolle

Marianne Osinga en Hieke van Olst binne de warbere bestjoersleden fan Doarpshûs De Tuolle. En dêr yn dat doarpshûs is it in gesellich barren. Seis kear per jier hawwe sy hjir 'Keek op de Week'. "Mei gesellige minsken, lekker oan in drankje. We ha oait sein: it is fan 5 oant 8. Dat hawwe wy noch noait rêden."

Foto: Omrop Fryslân, Geert van Tuinen

Marianne Osinga en Hieke van Olst

16:32
Fan Almere nei Tersoal: Lenny Kuipers hat in keunstatelier yn it doarp

Lenny Kuipers is tige keunstsinnich en bringt fleur yn it doarp mei skilderijen en keramyk.

Har man wie in echte Amsterdammer, mar de famylje fan Lenny kaam út Fryslân en dêr woe Kuipers ek wol wenje. 'Ik had nog nooit van Tersoal gehoord, maar ik ging googelen op Funda."

"We zagen dit huisje, midden in het land", seit Kuipers. "We vonden het allebei geweldig. We zijn meteen gaan kijken en hadden het er de dag erop gekocht."

It atelier fan Kuipers yn Tersoal - Foto: Omrop Fryslân

Lenny Kuipers

15:44
De âldste aaisikersklup

Lolke Wytsma is der wis fan: de' Ald Hij' is de âldste aaisikersklup fan Fryslân. Ja, der binne der noch in pear, mar "dy hawwe it fan ús leard", seit Wytsma.

It stânbyld fan Hans Jouta - Foto: Omrop Fryslân

Willem de Vries stiet mei Wytsma ûnder in grut stânbyld fan twa ljippen, makke troch Hans Jouta. Wytsma jout ta dat der hjoed-de-dei net in soad oer is fan it aaisykjen. Eartiids woene de mannen fan 'De Ald Hij' safolle mooglik aaien fine. "Dat is jierren lyn", seit Wytsma. "It wie in hechte klup." Se diene ek de neisoarch: as je se ophelje moatte je ek wat oerlitte foar de fûgels.

By de aaisikersklup fan Tersoal

"It is allegearre minder wurde, troch natuerbehear, agrarysk behear. Der binne net safolle ljippen mear", seit Wytsma. Mar fan ien ding is er wis: se binne de âldste aaisikersklup fan Fryslân.

15:00
Wytse Hospes ûnderhâldt ek it begraafplak
Foto: Omrop Fryslân

Wytse Hospes docht ek it ûnderhâld fan it begraafplak. Oer de stiennen wit hy in soad te fertellen: oft de minsken ryk wiene, of hiel earm. De moaie stiennen fan foar 1900 wiene yn elk gefal fan de rike minsken: dat koe de gewoane arbeider noait betelje.

Wytse Hospes op it begraafplak fan Tersoal

Hospes lit ris sjen wêr de moaie grêven lizze op it begraafplak. Oant 1920 wiene sy tige moai bewurke. "Moaie tierelantijnen", seit Hospes. Dat dêrnei de krisisjierren kamen, begjin njoggentjinde iuw, is ek goed te sjen, want de stiennen waarden soberder. "En se binne frij tin, en dêrtroch ek wat mear kwetsber."

Nei de wrâldoarloch waarden de stiennen wer dikker: it gie blykber wer better mei Tersoal, seit Hopses.

14:00
Hannel by de teetún

Tineke Wierda hat in teetún en hat allerhanne guod yn 'e hannel. Mar sy hat de boel ferkocht en no moat alles fuort. Ek de âlde kassa fan 1904 is de keap. Wierda lit graach de prachtige tún efkes sjen.

13:30
It Tersoalster folksliet

Wytse Hospes is hikke en tein yn Offenwier, mar wennet yntusken al hast 45 jier yn Tersoal. Hy is in echte doarpsman en hat in soad om 'e hannen. In grutte leafde is dy foar muzyk. "Je kinne je der goed yn uterje. It is foar my fan kroech oant tsjerke: ik besykje oeral wat fan mei te nimmen, mar ik belibje de measte wille oan lieten dy't der wat de tekst oanbelanget ta dogge."

Wytse Hospes - Foto: Omrop Fryslân, Geert van Tuinen

Dochs kaam de muzyk pas om syn 50ste jier hinne yn it libben fan Hospes. Dat hat er wol goed makke: want hy hat yntusken wit hoe faak lieten yn bygelyks soarchbuorkerijen en fersoargingshuzen brocht.

Wytse Hospes sjongt it Tersoalster folksliet

Hospes fielt him net te min om it Tersoalster folksliet hearre te litten. "It doarpsliet is neffens my ûntstien yn de tiid fan de ruilferkaveling yn De Lege Geaën, sa'n bytsje tusken 1965 en 1975. Dat sjogge je yn it liet werom. Men wie hjir doedestiids hiel aktyf mei sjonge, spylje en toaniel."

13:00
Yn doarpshûs De Tuolle wurdt efkes skoft holden

It hurde wurkjen yn Tersoal makket roppich. Dêrom tiid foar in broadsje en wat sop:

Foto: Omrop Fryslân, Miranda Werkman
12:48
Tersoal yn aksje foar fytsers: auto's binne te gast

Trije jier lyn ferdwûn basisskoalle De Reinbôge út Tersoal. De skoalle fusearre mei de skoallen fan Gau en Sibrandabuorren ta Mienskipsskoalle De Legeaën. Dy skoalle stiet yn Sibrandabuorren en dat betsjut ek dat de bern fytse moatte. En dat moat oer de dyk dêr't ek auto's, bussen en lânbouferkear oer moat.

Stijntje Dotinga en Klaske Boterhoek - Foto: Omrop Fryslân, Geert van Tuinen

"It is sa'n twa, trije kilometer en der is in soad ferkear", seit Stijntje Dotinga. "Dus dat is foar de bern net altyd noflik. Wy hawwe it fuort oanjûn. It is al langer in probleem, want de learlingen fan de middelbere skoalle fytse der ek del nei Snits. It soe oplost wurde, mar wy binne al trije jier letter."

Plannen

Neffens Dotinga hat gemeente Súdwest-Fryslân it probleem wol erkend. "Sy binne wy mei dwaande, mar it duorret wol lang. In eigen fytspaad wie yn 't earstoan ús winsk, mar dat wie net helber. Mar der is no ûnder foarbehâld in plan presintearre: de gemeente wol in fytsstrjitte bouwe."

Stijntje Dotinga oer de ferkearsfeiligens

De bedoeling is dat de dyk tusken Poppenwier-Tersoal-Sibrandabuorren eins ien grut fytspaad wurdt. "It krijt dus ek sa'n kleur. Auto's meie der wol oerhinne, mar dy binne te gast. Der komme drompels by, de dyk wurdt wat breder en der komme buorden by. De ferwachting is dat minsken harren dan better gedrage. It ferkear moat him oanpasse oan de fytsers. Nei de fakânsje wolle sy der mei oan de gong. Wy hoopje dat it gau werklikheid wurdt."

Ympresje fan de fytsstrjitte - Foto: Gemeente Súdwest-Fryslân
11:00
De rappe mais fan de Heeringa's

Oan de Wiersterdyk leit it leanbedriuw fan de famylje Heeringa. Yn 1954 is it bediuw oprjochte troch pake Willem yn Sibrandabuorren. Heit Siem ferhuze it bedriuw nei Tersoal en yn 2011 hat soan Willem it oernaam. "It wie eins wol dúdlik dat ik it oernimme moast", seit Willem. "Myn hert leit hjir wol. Ik fyn de masinen prachtich. Je binne op it lân oan it wurk, soks bliuwt in moai skouspul."

Willem Heeringa - Foto: Omrop Fryslân, Geert van Tuinen

It bedriuw is de grutste wurkjouwer fan Tersoal, mar is ek bekend fanwegen it konsept 'mais ûnder foly.' De Heeringa's wiene de earsten yn Nederlân dy't wurken mei dizze metoade.

Mais ûnder foly

Willem Heeringa leit út: "It is in ôfbrekbere foly dy't wy út Ierlân wei helle hawwe. De foly smyt in soarte kas-effekt op: it is der samar 30-40 graden ûnder. Dan is dy mais samar derboppe. Je siedzje de mais en de foly lûke je der oerhinne. De plant wrot him der letter wer trochhinne."

Flugger kymproses

It idee is ek sels út Ierlân wei helle. "Myn heit trof ien dy't dizze foly dêr lizzen sjoen hie. De minsken yn Ierlân brûkten it om it yn de hjerst earder fan it lân te krijen. Yn 2009 binne wy nei Ierlân reizge om it ris te besjen. Wy hawwe de maisopbringsten ûnder eagen hân en doe woene wy it sels ek wol besykje. Wy binne hjir no al sa'n 11 jier mei dwaande, it giet noch hieltyd goed."

Ferslachjouwer Geert van Tuinen praat mei Willem Heeringa

10:46
Tersoalster Slûs

Súdlik fan it doarp leit de Tersoalster Slûs, dy't de Tersoalster Sylroede fia de jachthaven útkomme lit by De Hoarne en de Snitser Mar. Eartiids wie it in wichtige rûte foar bygelyks de oanfier fan hea. Hjoed-de-dei wurdt it benammen brûkt troch boatsjeminsken en fytsers.

9:15
Lolke Huitema is pakt troch it swarte bijefirus

Lolke Huitema is ymker en hat fjouwer bijekasten yn de tún stean. "Yn de grutste kast sitte sa'n 30-40.000 bijen. Yn totaal sille hjir sa'n 100.000 bijen yn dizze kasten sitte. Sy begjinne no wat út te fleanen, sy helje nektar en stomoal."

Ymker Lolke Huitema - Foto: Omrop Fryslân, Johanna Brinkman

It meast bysûndere is dat it net om gewoane bijen giet, mar om de saneamde swarte bij. "Foar de lêste iistiid kamen yn Noardwest-Europa allinne swarte bijen foar, mar sy waarden doe nei it suden ferdreaun. Op trije plakken yn de wrâld wie dy swarte bij noch, mar hy is op in gegeven stuit hjir nei de Legeaën helle."

Ymker Lolke Huitema lûkt in bijekast iepen

It docht bliken dat de swarte bij tsjintwurdich noch in duorsume soarte is ek. "Want wy hoege him net te bestriden tsjin de farroamyt. Dat is in lyts spintsje dy't him yn in sel nêstelje kin as de bij noch in poppe is", leit Huitema út.

De farroamyt is sadwaande de grutste feroarsaker fan bijestjerte. "Alle ymkers yn Nederlân moatte twa-trije kear yn it jier de myt bestride mei soer. Mar de swarte bij hat it probleem sels oplost. Dy hâldt it briednêst in graad waarmer en hat in bepaald himmelgedrach. It giet hartstikke goed."

De swarte bij yn stân hâlde

Huitema is no sa'n seis jier dwaande mei de bijen. "It is in bysûndere matearje: ik bin hielendal pakt troch it swarte bijefirus. Wy wolle se graach yn stân hâlde en hawwe se op ferskate plakken stean. Yn de maitiid wurdt it folk wat grutter, dan komt der in nije keninginne en swarmet in part út."

8:20
Trije rapen en in koal

Lolke Wijtsma is grutsk op de wrydske pracht fan Tersoal, part fan de leechlizzende doarpen fan de Legeaën. "Ik wenje hjir al goed 30 jier. It is in fredich doarp, je kinne der fan alles dwaan. Wy hawwe in moai doarpshûs en in bulte ferieningen. Toaniel, biljert, damje. Foar elts is der wol wat te rêden yn Tersoal, al is dat it lêste skoft wol krekt wat minder mei corona."

Tsjerke en flagge

"Wy hawwe ek in prachtich moaie tsjerke", fertelt Wijtsma. De midsiuwske tsjerke waard om 1838 hinne ôfbrutsen en ferfongen troch nijbou. De âlde toer bleau wol stean.

Tiisdeitemoarn betiid hinget der al in grutte flagge út de toer, mei it wapen fan it doarp. In rymke fertelt wat der op it wapen stiet: Trije rapen en in koal, steane yn it wapen fan Tersoal.

Lolke Wijtsma by doarpshûs De Tuolle yn Tersoal - Foto: Omrop Fryslân, Johanna Brinkman

Wijtsma hat him dwaande holden mei de doarpshistoarje en wit ek in soad te fertellen oer de Twadde Wrâldoarloch.

Ferslachjouwer Johanna Brinkman yn petear mei Lolke Wijtsma

Hy fertelt: "Sa leit hjir it grêf fan Durk Dijkstra. Hy siet yn it ferset en waard krekt foar de frede fusillearre by Nijemarsum. Hjoed-de-dei is hjir in Durk Dijkstrastrjitte. Dizze omkriten wiene in paradys foar ûnderdûkers, mei al it wetter koene sy maklik in plakje fine. Yn de buorskip Grutte Wierren sieten by boer Elzinga in soad ûnderdûkers, mar ek yn de toer hjir sieten nachts wol minsken."

By de tiid bliuwe

De tsjerkeklok waard yn 1943 troch de Dútske besetter meinommen. "Mar de minsken hjir woene dochs by de tiid bliuwe. Dêrom sloegen sy op in stik spoarrail om de tiid by te hâlden. Sokke âlde ferhalen binne altyd moai. Al hat eltse tiid syn aardichheden", seit Wijtsma.

7:00
Wolkom yn Tersoal!

It is de twadde dei fan Simmer yn Fryslân! Omrop Fryslân docht acht wiken lang ferslach fan alle simmerske aktiviteiten en sport yn Fryslân. Wy strike del yn ferskate doarpen en stêden. Tiisdei is Tersoal oan bar!

Simmerblog

Oerdeis is alles te folgjen op de radio, mei ferskate bydragen yn alle programma's. Online is it ek te folgjen yn dit simmerblog mei bydragen en foto's. Om 17.15 oere, en dêrnei yn de werhelling, is Simmer yn Fryslân mei it doarp fan de dei op telefyzje te sjen.

Moandei wienen wy yn Warten. Alles noch efkes neilêze? Dat kin hjir.

(Advertinsje)
(Advertinsje)