Milieuproblemen door staalslakken op bedrijventerrein Harlingen: "We zijn erg geschrokken"
2 april, 11:38 • 4 minuten leestijd
Op twee plekken op bedrijventerrein Oostpoort in Harlingen zijn in het verleden staalslakken gebruikt, met milieuproblemen ten gevolg. Dat blijkt uit een recent gepubliceerd rapport van de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT).
Het gaat om het terrein dat gebruikt wordt door Cranberry BV aan de Oude Trekweg en om een locatie van betonbedrijf Spaansen aan de Fahrenheitstraat.
In beide gevallen zijn de staalslakken gebruikt om het terrein op te hogen.
Wit oppervlaktewater
Op beide locaties zijn later problemen ontstaan in sloten naast het bedrijventerrein. Het oppervlaktewater werd wit.
Metingen van Wetterskip Fryslân lieten een verhoogde pH-waarde zien.
Wat zijn staalslakken?
Staalslakken zijn een restproduct van de staalproductie. In Nederland komen staalslakken bij Tata Steel vandaan. Het is een grijs, steenachtig spul met daarin zware metalen zoals chroom, nikkel, barium en lood.
Tata Steel kan niets met het restproduct, maar produceert jaarlijks wel zo'n 650.000 ton staalslakken. Dat komt neer op zo'n 26.000 vrachtwagens.
De Nederlandse overheid stimuleert de zogenaamde circulaire economie: afval moet zoveel mogelijk hergebruikt worden. Bedrijven die staalslakken produceren en verkopen, bestempelen het daarom graag als bouwmateriaal en niet als afval.
"We zijn hier erg van geschrokken", zegt directeur Hans van der Werf van de Friese Milieu Federatie.
Het laat volgens hem zien dat het probleem groter is dan aanvankelijk gedacht werd. Omdat er geen regels over staalslakken waren, is niet duidelijk waar het spul allemaal gebruikt is en waar het dus in de bodem zit.
"Afgelopen jaren kwam het probleem naar voren bij verschillende wegen in Fryslân, zoals de Centrale As en de Haak om Leeuwarden. Daarvan dachten we dat het beheersbaar was."
"Nu zien we dat het op veel meer plekken ligt. We vragen ons nu wel af hoe groot het probleem eigenlijk is, en wat de impact is op het milieu?"
Vervuilde bodem
Wanneer staalslakken in contact komen met grond- of regenwater gaat het mis. Het water krijgt dan een verhoogde pH-waarde en de gevaarlijke stoffen kunnen zich verspreiden in het water.
Wat zegt de pH-waarde?
De pH-waarde geeft de zuurgraad van een vloeistof of substantie weer. Een te lage pH betekent dat de vloeistof zuur is, een te hoge waarde betekent juist dat de vloeistof juist basisch is. Denk bij dat laatste aan gootsteenontstopper.
De pH van oppervlaktewater moet tussen de 6,5 en 8,5 (op een schaal van 0-14) liggen.
Als mensen in contact komen met staalslakken, brengt dat gezondheidsrisico's met zich mee. Het levert bijvoorbeeld irritaties aan de ogen, neus en keel op.
Cranberry BV
In een sloot bij het terrein van Cranberry BV trof het Wetterskip in 2024 een verhoogde pH-waarde aan. Uit verder onderzoek bleek dat de vervuiling niet zo ernstig was dat de drempelwaardes overschreven werden.
"Er is op dit moment voor Wetterskip Fryslân geen reden om (handhavend) op te treden tegen dit bedrijf", schrijft het Wetterskip in antwoord op vragen. "We houden de vinger aan de pols."
We hebben geen idee waar het spul allemaal terechtgekomen is.
In de buurt van Cranberry BV is de gemeente Harlingen nog bezig met verder onderzoek. Volgens het Wetterskip richt dat onderzoek zich op "een aantal dammen en sloten aan weerszijden van de Kanaalweg omdat daarin staalslakken zijn verwerkt".
Een sloot gedempt
Bij Spaansen werd in twee sloten een hogere pH-waarde aangetroffen. Een daarvan ligt aan de noordkant, een aan de oostkant van het terrein.
In de noordelijke sloot schommelde de pH-waarde van het water tussen de 7 en 10. In 2023 heeft Wetterskip betonbedrijf Spaansen de opdracht gegeven om in actie te komen.
In 2025 is de noordelijke sloot overgedragen aan de gemeente in verband met de aanleg van een nieuw industrieterrein. De sloot is daarna gedempt. Het bedrijf heeft destijds ook de afwatering van regenwater op het terrein aangepast.
"In de sloot aan de oostkant langs de Ungabuurtsterweg zien we af en toe witte uitloogplekken in het sloottalud", zegt Wetterskip over de sloot aan de oostkant van het terrein. Uit proeven is gebleken dat het gaat om 'iets verhoogde waardes'.
Daarom is het bedrijf gevraagd om maatregelen te nemen. Volgens het Wetterskip kunnen staalslakken bijvoorbeeld ingepakt of zelfs volledig verwijderd worden. "Ook hier houden we de vinger aan de pols."
De gemeente Harlingen zegt in een reactie in de toekomst geen staalslakken meer te gebruiken.
Geen toezicht
"In het verleden zijn staalslakken als bouwstof gepromoot", vertelt Van der Werf. "Het kon gebruikt worden zonder vergunningen. Maar er is dus helemaal geen toezicht op geweest over waar en waarvoor het gebruikt is.
"Ik had zelf verwacht dat er wel een registratiesysteem voor zou zijn. Nu hebben we geen idee waar het spul allemaal terechtgekomen is.
Haak en Centrale As
In Fryslân zijn staalslakken onder meer gebruikt in het project van de Haak om Leeuwarden en bij de aanleg van de Centrale As.
In beide gevallen kwamen daardoor later milieuproblemen aan het licht. Ook is aan beide wegen schade ontstaan.
Op de meeste plekken zijn de staalslakken later ingepakt of weer weggehaald. Dat moet nog gedaan worden bij de Werpsterhoek bij Leeuwarden.
Intussen is het gebruik van staalslakken aan strengere regels gebonden dan in het verleden het geval was.
Circulaire economie
Van der Werf van de Friese Milieu Federatie begrijpt de worsteling van de overheid. "Zij denken ook: we moeten van dat spul af. We zijn natuurlijk een circulaire economie, we hebben te maken met reststoffen."
"Je kunt het wel ergens dumpen, maar daar zijn we ook geen voorstander van. We moeten toch in staat zijn om een goede oplossing te bedenken?"
