Correctie in Harlingen: CDA toch niet de grote winnaar | Twee stemmen scheiden grootste partijen in De Fryske Marren

In alle gemeenten is het tellen van de stemmen nog niet klaar. Alles moet gecontroleerd worden en dat gebeurt zorgvuldig.

In Leeuwarden zal er niets meer veranderen aan de nummer één: GroenLinks-PvdA heeft in die gemeente de meeste stemmen gekregen, maar de partij verloor in vergelijking met vier jaar geleden wel flink.

In meerdere gemeenten liggen de nummers één en twee heel dicht bij elkaar.

Terschelling springt het meest in het oog: daar is het verschil tussen Leefbaar Terschelling en Plaatselijk Belang Terschelling maar twee stemmen in het voordeel van eerstgenoemde.

Ook in De Fryske Marren zijn de verschillen zeer klein: daar is het verschil tussen de FNP en het CDA slechts negen stemmen.

Schiermonnikoog was bij de gemeenteraadsverkiezingen de derde gemeente van Nederland als we kijken naar de opkomstcijfers.

76,1 procent van de inwoners bracht een stem uit. Vier jaar geleden was dat nog 80,2 procent.

Staphorst (80,6 procent) en Rozendaal (76,4 procent) staan daardoor nu hoger op de lijst.

Landelijk lag de opkomst een beetje hoger dan vier jaar geleden. Toen was het 50,9 procent, nu is 54,1 procent van de mensen met stemrecht naar de stembus geweest.

De uitslagen van de gemeenteraadsverkiezingen waren nog maar net binnen of lijsttrekker Marianne Poelman van GroenLinks-PvdA in Súdwest-Fryslân maakte al duidelijk dat ze niet zullen samenwerken met Forum voor Democratie.

Die partij won flink en komt met drie zetels in de raad. Lijsttrekker Barry Bibo van Forum is in het verleden veroordeeld voor het hebben van een hennepkwekerij. " Ik heb een plantje water gegeven en dat mocht niet van het OM. Het zou eigenlijk geen naam moeten hebben, het was een kleine en domme fout. Ik weet niet waarom het nu weer boven komt drijven."

Poelman is het daar niet mee eens en vindt het onbegrijpelijk dat Bibo in de raad zit. "Ik hoorde dat de partijleider van Forum degene is met een strafblad, met een hennepkwekerij. Ik kan me niet voorstellen dat we met zo iemand samenwerken in de coalitie."

Met 19,9 procent is de FNP in Achtkarspelen de grootste partij geworden. Dat zorgde voor veel emotie bij lijsttrekker Tjibbe Brinkman uit Twijzel.

Opsterlands Belang zat in de vorige periode al met vijf zetels in de gemeenteraad van Opsterland, maar er zijn gisteren vier bijgekomen. De partij van Anneke Oosterwoud heeft zo'n veertig procent van de stimen gekregen.

Hoe dat kan? "Ik denk dat wij als gemeente heel stabiel zijn, er gebeuren niet veel gekke dingen. De raad werkt goed samen, geen gedonder", zegt Oosterwoud.

"Als de landelijke trend is dat lokale partijen het goed doen, dat speelt mee. Maar met zo'n overwinning kunnen wij ook stellen dat wij wat goeds doen."

De partij had mensen op de lijst uit bijna alle dorpen van de gemeente die ook zichtbaar zijn in de gemeenschap, maar ook die landelijk gezien op verschillende partijen stemmen.

"Onze vergaderingen in de fractie leveren bijna altijd meer discussie op dan in de raad, maar wij komen altijd tot een mooi compromis."

De ChristenUnie heeft het niet zo goed gedaan, is de conclusie na de verkiezingen. Ze verliezen in totaal 8 zetels. De partij heeft in de 13 gemeenten waar het actief is nog 18 zetels over.

"De ChristenUnie is weleens de grootste geweest in Smallingerland, maar daar komen ze nu lang niet aan toe. Dat is een factor die het CDA heeft geholpen", zegt verslaggever Onno Falkena.

Dat SGP nu een zetel heeft gehaald in Smallingerland, speelt ook mee. "Daar heeft de ChristenUnie last van, dat is zeker. De ChristenUnie heeft wellicht goede mensen, ze komen met serieuze programma's, maar elektoraal boeren ze achteruit."

Tot nu toe was de SGP alleen in Dantumadiel vertegenwoordigd, maar dat verandert met een zetel in Smallingerland. "Dat is uniek", zegt Harrie van der Molen. "Het zijn rare tijden."

Het CDA timmert in Harlingen al langer aan de weg, maar volgens politiek verslaggever Onno Falkena is het succes te verklaren door een man: Hendrik Sijtsma.

De veehouder en inmiddels wethouder doet het heel goed. "Het is een man die makkelijk communiceert", zegt Falkena.

Volgens oud-Kamerlid van het CDA Harry van der Molen staat Sijtsma midden in de gemeenschap en is dat een groot voordeel.

"Je moet jezelf zijn", vindt Van der Molen. Toen ik een paar jaar geleden filmpjes zag dat hij met zijn trekker de auto's van mensen uit een stuk land trok, dacht ik al: hij kan wel eens groot worden. "

"Als je middenin de maatschappij staat, doe je het goed."

Ook mensen die vanuit huis niet traditioneel stemmen op het CDA, kiezen nu voor die partij. "Vooral omdat hij een goede kerel is", zegt Falkena.

De FNP heeft over de volledige provincie acht zetels verloren bij de raadsverkiezingen. In Noordoost-Fryslân ging de partij van acht naar vijf zetels in de raad.

FNP-lijsttrekker Bert Koonstra uit Zwagerbosch had wel rekening gehouden met verlies. "Je wilt het liefst alle zetels houden, maar dit is politiek", zegt Koonstra. "Als je zaken beslist, krijg je niet iedereen mee."

Toch is Koonstra wel tevreden. "Het leek er lang op dat we zes zetels zouden hebben, maar met vijf zetels zijn wij second best."

Het verschil met vier jaar geleden is dat Aant Jelle Soepboer niet meer op de lijst stond. Koonstra wil niet te vroeg conclusies trekken. "Hij is een stemmenkanon en heeft mensen naar ons toe gehaald, maar wij maken in Noardeast-Fryslân een beweging naar rechts met Liberaal Noardeast-Fryslân en de BBB, ik wil niet te snel concluderen dat het aan Soepboer ligt."

Het CDA zal nu de eerste stap moeten zetten in de formatie, die partij is met zes zetels de grootste geworden in Noardeast-Fryslân.

Met 56,4 procent ligt de opkomst deze keer hoger dan bij de vorige gemeenteraadsverkiezingen, in 2022. Toen lag het opkomstpercentage op 53,8 procent.

Vooral in Weststellingwerf lag het opkomstpercentage veel hoger dan vier jaar geleden. Toen stemde 50,1 procent van de mensen met stemrecht. Nu ligt dat percentage op 57,8 procent.

Er zijn drie gemeenten waar het opkomstpercentage lager ligt dan in 2022. Dat zijn Harlingen, Ameland en Schiermonnikoog.

De lokale partijen zijn in Fryslân de grote winnaar van de gemeenteraadsverkiezingen. Van de 410 raadszetels gaan er 169 naar een lokale partij.

Dat komt neer op bijna 35 procent van het totaal aantal stemmen. Daar moet wel bij gezegd worden dat maar 56,4 procent van de Friezen met kiesrecht ook echt de stap naar de stembus maakte.

In 10 van de 18 Friese gemeenten is een lokale partij de grootste geworden.

Dat zijn AmelandEén, Gemeentebelangen Dantumadiel, Heerenveen Lokaal, Vrije Partij Ooststellingwerf, Opsterlands Belang, Ons Belang Schiermonnikoog, Leefbaar Terschelling, Nieuw Liberaal Vlieland, SAM Waadhoeke en Weststellingwerfs Belang.

Omrop Fryslân is er weer vroeg bij met een speciale editie van Fryslân Kiest, gepresenteerd door Earryt Sijens.

Het is voor het eerst dat de Omrop ook op de ochtend na de verkiezingen de balans opmaakt.

Wat betekenen de uitslagen voor de komende vier jaar? VVD-Statenlid Eric ter Keurs, PvdA-Statenlid Jaap Stalenburg en politiek verslaggever Onno Falkena geven duiding bij de uitslagen.

Het programma is op radio en televisie te volgen.

Fryslân wordt wakker in een nieuwe politieke realiteit. De stemmen zijn geteld, de uitslagen zijn bekend.

In dit liveblog houdt Omrop Fryslân u op de hoogte van alle reacties, winnaars en verliezers.