Winnaars en verliezers: zo ziet politiek Fryslân er na de verkiezingen uit
19 maart, 05:44 • 5 minuten leestijd
De lokale partijen zijn in Fryslân de grote winnaar van de gemeenteraadsverkiezingen. Van de 410 raadszetels gaan er 169 naar een lokale partij.
Dat komt neer op bijna 35 procent van het totaal aantal stemmen. Daar moet wel bij gezegd worden dat maar 56,4 procent van de Friezen met kiesrecht ook echt de stap naar de stembus maakte. En dat er bij die 169 zetels ook 41 van de FNP zitten.
In 10 van de 18 Friese gemeenten is een lokale partij de grootste geworden.
Dat zijn AmelandEén, Gemeentebelangen Dantumadiel, Heerenveen Lokaal, Vrije Partij Ooststellingwerf, Opsterlands Belang, Ons Belang Schiermonnikoog, Leefbaar Terschelling, Nieuw Liberaal Vlieland, SAM Waadhoeke en Weststellingwerfs Belang.
Het CDA is in vijf gemeenten de grootste, GroenLinks-PvdA in één gemeente. De FNP is als provinciale partij in twee gemeenten de grootste geworden.
De lokale nieuwkomers
Bij deze verkiezingen waren er twaalf lokale partijen die debuteerden. In totaal haalden die 20 zetels.
Beter Voor Tytsjerksteradiel, Liberaal Noardeast-Fryslân en Hart voor Weststellingwerf waren als lokale debutanten het meest succesvol.
Zij komen met respectievelijk 5, 4 en 3 zetels in hun gemeenteraden.
Voor drie nieuwe lokale partijen lopen de verkiezingen uit op een deceptie. Het lukt hen niet om een zetel te halen.
Sociaal Democraten Achtkarspelen blijft met lege handen achter, MERA25 en Bas de Boer met zijn Blanco lijst vallen buiten de boot in Leeuwarden.
Harde klap voor GroenLinks-PvdA
Het was een bittere verkiezingsavond voor GroenLinks-PvdA. De combinatiepartij kreeg een flinke tik in Fryslân.
Ze houden nog 47 zetels over na deze gemeenteraadsverkiezingen, maar leveren opgeteld maar liefst 20 zetels in.
Was de partij vier geleden nog de grootste in zes gemeenten, daar blijft alleen de hoofdstad Leeuwarden van over.
Zelfs in het traditionele bolwerk Heerenveen is de partij niet meer de grootste. De partij daalt daar van 10 naar 5 zetels.
In de gemeenten Noardeast-Fryslân, Terschelling en Ameland deed de Partij van de Arbeid nog zelfstandig mee. Die fracties behouden hetzelfde aantal zetels (5), maar ook in Noardeast-Fryslân en Terschelling verloor de partij stemmen.
Weststellingwerf is een vreemde eend in de bijt. Daar vormt GroenLinks een combinatie met D66 en de PvdA met Sociaal Duurzaam Weststellingwerf.
Maar ook die verliezen respectievelijk 2 en 1 zetel. Beide combinaties houden nog 2 zetels over.
FNP raakt zetels kwijt
De FNP deed in 11 van de 18 gemeenten mee. Onderaan de streep raakt de partij 8 zetels kwijt. Het houdt in totaal 41 zetels over.
In Achtkarspelen, Opsterland en Smallingerland heeft de FNP er een zetel bij gekregen. In alle andere gemeenten heeft de FNP verloren.
In De Fryske Marren, Heerenveen en Leeuwarden houdt de FNP hetzelfde aantal zetels, maar heeft de partij procentueel wel verloren.
CDA grootste landelijke partij
Het CDA blijft knap overeind in Fryslân. Met 71 zetels pakt de partij er zelfs 8 zetels bij.
In vijf gemeenten zijn de christendemocraten zelfs de grootste partij geworden. Vier jaar geleden waren dat er nog maar twee (Dantumadiel en Achtkarspelen).
Opvallend genoeg moet het CDA daar dan weer de winst aan Gemeentebelangen Dantumadiel en de FNP laten.
VVD blijft (bijna) gelijk
De VVD was in 2022 nog de grootste partij in Weststellingwerf. Die titel gaat nu naar Weststellingwerfs Belang.
Verder is de VVD de grijze muis van deze verkiezingen. De partij gaat van 36 naar 37 zetels.
Flinke groei voor FVD
Een van de grote winnaars van de avond in Fryslân is Forum voor Democratie. De partij eindigde de avond met 19 zetels. De partij is het grootst in De Fryske Marren, waar zij 4 zetels haalt.
Ook in Leeuwarden (3), Weststellingwerf (3), Heerenveen (3), Achtkarspelen (3) en Súdwest-Fryslân (3) is de partij goed vertegenwoordigd in de raad.
Degelijk debuut voor BBB
Ook nieuwkomer BBB was een van de winnaars van de gemeenteraadsverkiezingen. De boerenpartij pakte, verspreid over de provincie, 11 zetels.
Het was voor het eerst dat de BBB meedeed bij de gemeenteraadsverkiezingen in Fryslân. In 6 van de 8 gemeenten pakte de partij één of meerdere zetels.
D66 groeit in Leeuwarden
In oktober werd D66 nog de grootste partij van Nederland. De partij mocht daarom de minister-president leveren. Maar ook dit jaar krijgen de democraten nauwelijks voet tussen de deur in Fryslân.
D66 haalt in Fryslân in totaal 19 zetels. Dat is een kleine winst van 4 zetels. Alleen in Leeuwarden doet de partij echt mee. Met 5 zetels is de partij op dit moment de tweede partij van de hoofdstad.
Andere confessionele partijen
Buiten het CDA was het voor de andere confessionelen, de partijen met een christelijke basis, geen mooie verkiezingsavond.
De ChristenUnie verliest in totaal 8 zetels. Het houdt in de 13 gemeenten waar zij actief is nog 18 zetels over.
In zes van die gemeenten blijft het aantal zetels wel gelijk, maar heeft de partij procentueel minder stemmen gekregen dan bij de vorige raadsverkiezingen.
De SGP is alleen actief in Dantumadiel en Smallingerland. In Dantumadiel kreeg de partij minder stemmen, maar behoudt zij wel haar zetel.
In Smallingerland komt de SGP juist nieuw in de raad, met één zetel.
Landelijke partijen aan de flanken
JA21 deed deze raadsverkiezingen voor het eerst mee in één Friese gemeente. In Leeuwarden haalde het als nieuwkomer 2 zetels.
De PVV haalde in totaal 4 zetels. Deze partij deed slechts in twee gemeenten mee. In Súdwest-Fryslân was de partij nieuw en haalde zij twee zetels. In Achtkarspelen deed de PVV al eerder mee, maar groeit de fractie van 1 naar 2 zetels.
De twee bovengenoemde partijen gelden als rechtse partijen. Aan de uiterste linkerflank zit de Socialistische Partij.
In vijf Friese gemeenten stond de SP ditmaal op de kieslijsten. In Súdwest-Fryslân, Smallingerland, Leeuwarden en Heerenveen haalde de partij 1 zetel. In Smallingerland en Heerenveen verloor de SP ook een zetel.
In Leeuwarden en Súdwest-Fryslân komt de SP juist weer nieuw in de raad. Dat probeerde de partij ook in Opsterland, maar daar lukte dat niet.
