Dit was de verkiezingsdag in Fryslân | In de limousine naar het stembureau in Dantumadiel

Inwoners van verschillende woonzorgcentra in Heerenveen hoeven niet ver te reizen om hun stem uit te brengen. In hun gebouw is namelijk ook een stembureau ingericht.

Ook mensen van buitenaf zijn natuurlijk welkom!

In Zandhuizen zit het stembureau op een bijzondere plek: het clubgebouw van de voetbalclub.

Tussen de slingers in de clubkleuren kunnen inwoners stemmen op hun favoriete partij in Weststellingwerf.

De leden van het stembureau in De Kajuit in Sneek zijn er zeker van: dit is de mooiste plek om met de verkiezingen te zitten.

De gemeenten hebben de eerste opkomstcijfers bekendgemaakt. Tot nu toe heeft zo'n 11,8 procent van de kiesgerechtigden gestemd.

Op Schiermonnikoog heeft al 29 procent van de bewoners met stemrecht gestemd. In Súdwest-Fryslân ligt het percentage met 10,09 procent het laagste.

Bij de Tweede Kamerverkiezingen van vorig jaar lag de opkomst op deze tijd rond de 18 procent. Traditioneel stemmen er meer mensen bij de landelijke verkiezingen.

In Oosterzee kon vanochtend wegens een stroomstoring eerst niet gestemd worden. Diverse kiezers moesten daardoor naar een ander stembureau toe.

Rond 8.15 uur was de stroomstoring opgelost en kon het stembureau eindelijk open.

"Nou, ik heb 'm in de afvalbak gedaan", zegt een vrouw op stembureau 4 en 46 van De Fryske Marren. De vrouw zegt het lachend, want ze bedoelt daar de container mee waarin de stembiljetten worden verzameld.

Het rolt langzaam door op de twee stembureaus in sporthal De Stuit in Joure, om de paar minuten verschijnt er wel weer een nieuwe persoon met stembiljet en ID-kaart in de aanslag.

In Tytsjerksteradiel wordt er koffie en wat lekkers uitgedeeld om mensen naar het stembureau te krijgen.

Voor burgemeester Kanter Breuker is het zijn eerste verkiezingsdag in het ambt.

"Vandaag staan er veel vrijwilligers klaar om alles goed te laten verlopen en dat verdient wel wat lekkers", schrijft hij. "Daarom ga ik meteen op pad met koffie en wat lekkers voor een aantal stembureaus.

Breuker gaat later vandaag nog naar Suwâld, Hurdegaryp en Wyns.

Burgemeester Andries Bouwman van Opsterland brengt een bezoek aan alle stembureaus in de gemeente. Op de foto is hij bij verzorgingshuis De Lijte in Ureterp.

Op wie je stemt, is in principe anoniem, maar wat als je het wel graag kwijt wilt, en je een selfie wilt maken in het stemhokje? Mag je dan ene foto maken?

Volgens de Kiesraad mag dat wel. Alleen moet je bij het maken van de foto het stemgeheim van andere kiezers wel respecteren. Als zij hun stem uitbrengen, mag je ze niet op de foto zetten. Ook mag je andere kiezers niet hinderen.

Het stembureau in de Martinikerk in Sneek is zo ingericht dat mensen die gevoelig zijn voor prikkels in alle rust hun stem uit kunnen brengen.

Voor kiezers die niet zo goed kunnen lezen, kan het stembiljet ook worden voorgelezen en voor mensen die slecht zien, is er een speciale mal die over het stembiljet kan worden gelegd, waardoor ze met voelbare markeringen zelfstandig kunnen stemmen.

Tweede Kamerlid Habtamu de Hoop uit Wommels heeft zijn stem vanochtend al uitgebracht.

Hij deed dat op lijsttrekker Marianne Poelman van GroenLinks / PvdA in de gemeente Súdwest-Fryslân.

Op het stembureau Nij Statelân in Menaam is het nog niet zo druk. De stembureauleden hebben wel tijd om even op de foto te gaan.

In Noardeast-Fryslân rijdt vandaag een mobiel stembureau door de gemeente.

Momenteel kan er op het busstation in Dokkum gestemd worden, later is het mogelijk om te stemmen in Hantumhuizen en Warfstermolen.

Er zijn ook debutanten deze verkiezingen: partijen die vier jaar geleden nog niet meededen.

In totaal zijn er 151 gemeentelijke partijen die deelnemen aan de verkiezingen. Daarvan zijn er 30 die in 2022 in hun gemeente nog niet meededen.

Een van die partijen is een bekende: de BBB. De partij bestond al wel, maar deed toen landelijk nog niet mee aan de raadsverkiezingen. Nu wel, in acht Friese gemeenten.

Forum voor Democratie deed in 2022 ook niet mee in alle gemeenten. In Heerenveen en Weststellingwerf doet deze partij nu ook mee. Dat geldt ook voor de PVV in Súdwest-Fryslân, de SP in Leeuwarden, Opsterland en Súdwest-Fryslân, de SGP in Smallingerland en JA21 in Leeuwarden.

Verder is er ook een aantal volledig nieuwe partijen. Denk aan Ondernemende Friezen in De Fryske Marren, Frisse Wind 21 in Heerenveen en Democratisch Ooststellingwerf.

De opkomst valt bij de gemeenteraadsverkiezingen vaak tegen en vooral jongeren vinden het niet de moeite waard om naar de stembus te gaan.

In de gemeente Súdwest-Fryslân heeft burgemeester Jannewietske de Vries alle mensen die voor het eerst mogen stemmen uitgenodigd voor een ontbijt. "Ik vind het heel leuk om te horen hoe ze zich hebben voorbereid op het stemmen, ik hoor al heel veel mooie verhalen.

"Ik vind het echt heel belangrijk dat jongeren dat stemrecht echt hard maken en dat ze zich daar sterk voor maken", zegt de burgemeester.

Zeven jongeren zijn op het ontbijt afgekomen, Suzanne is een van hen: "Ik vond het wel leuk om te ontbijten met de burgemeester en het is wel leuk om te praten met andere jongeren om erachter te komen hoe zij zich hebben voorbereid", zegt ze. "Het is erg vroeg, maar wel leuk om dit te doen."

Niet alle partijen die vier jaar geleden meededen aan de verkiezingen, doen dat nu weer.

BVNL en Jezus Leeft deden beide in drie gemeenten mee, maar doen dit jaar niet mee. Met het stoppen van Rinze Visser verdwijnt ook de NCPN van de kieslijsten.

Andere partijen die niet meer op het stembiljet te vinden zijn: Blijf Stellingwarfs, Krachtig Sociaal Groen, Lokaal Sociaal Ooststellingwerf, Actief Lokaal, Waddenpartij, LIJST058 en Gemeentebelangen.

Het is zover: de stembureaus gaan nu open. Veel plezier met het stemmen!

Van de Friezen met stemrecht die kwamen, stemde in 2022 maar liefst 25 procent op een lokale partij. Denk aan Ameland '82, Weststellingwerfs Belang of de Waddenpartij. Een kwart van de opkomst.

Daarnaast stemde 13 procent op FNP, die door de gehele provincie actief zijn. De lokale partijen en FNP bij elkaar vormen dan 38 procent.

De 62 die overblijft heeft op landelijke partijen gestemd: van de SP en GroenLinks tot SGP, BVNL en VVD.

Na de gemeenteraadsverkiezingen van 2022 kwam het CDA in de meeste coalitie. In 10 van de 18 Friese gemeenten maakte het deel uit van het college.

De FNP zat in 7 coalities, de VVD in 6, de ChristenUnie in 3. PvdA kwam in 8 en GroenLinks in 5 coalitieies. In Tytsjerksteradiel ging het al om een combinatie van beide partijen en in de Waadhoeke was er SAM, een samenwerking tussen linkse partijen.

Een rustige plek om te stemmen, speciaal voor mensen met dementie. Voor het eerst kunnen stemmers woensdag daarvoor terecht in de Adventkerk in Leeuwarden.

De gemeente Opsterland krijgt er na de verkiezingen twee zetels bij. Dat komt omdat de gemeente gegroeid is. De raad krijgt extra zetels als het aantal inwoners toeneemt.

Opsterland krijgt er dus twee stoelen bij in de raadszaal: van 21 naar 23.

Een gemeenteraad heeft altijd een oneven aantal zetels, zodat er geen gelijke stemverdeling ontstaat.

De andere Friese gemeenten houden hetzelfde aantal zetels. Leeuwarden heeft de meeste (39), Vlieland en Schiermonnikoog hebben de minste (beide 9) zetels).

De mensen die naar het vaste land moeten voor het werk, kunnen vandaag extra vroeg stemmen op Terschelling. In verband met de raadsverkiezingen moeten kiezers natuurlijk in hun eigen gemeente naar de stembus, daarom kan dat bij een speciale stembus van Qbuzz vlakbij de boot.

"Ik ga met de eerste boot naar het vasteland", zegt een kiezer. "En de laatste boot terug, dus dan heb ik helemaal geen tijd om te stemmen. Ik heb even bij de gemeente gekeken om te zien wat er mogelijk was en zodoende ben ik hier nu om te stemmen. Ik stem ook nog voor mijn schoonouders, dus het is wel belangrijk: anders waren er drie stemmen verloren gegaan."

Het loopt al mooi door, zegt de buschauffeur die vandaag ook op andere plaatsen komt met de bus. "De eerste bus vertrekt zo, mensen kunnen op deze manier nog even hun stem verschijnen."

Stemmen in de stembus is heel makkelijk, zegt verslaggever Lennard Jan Geerts: "Je stapt er aan de voorkant in, kun je je stem uitbrengen en aan de achterkant van de bus stap je weer uit."

De inwoners van Schiermonnikoog waren bij de vorige raadsverkiezingen het meest trouw. Maar liefst 80,17 procent van de inwoners met kiesrecht kwam opdagen.

Van de gemeenten aan de vaste wal kwamen de inwoners van Tytsjerkstradiel het meest naar de stembus (59,06 procent).

Weststellingwerf (50,11 procent) en Waadhoek (50,42 procent) waren juist de gemeenten waar in 2022 door het laagste aandeel inwoners gestemd werd.

In Fryslân was er in 2022 een opkomst van 53,8 procent. Van de 526.725 Friezen met kiesrecht gingen er 283.389 naar de stembus.

De raadsverkiezingen zijn niet populair. Nooit was de gemiddelde opkomst bij deze verkiezingen lager dan in 2022. Toen was de opkomst landelijk maar 51 procent.

Dit jaar ligt de verwachte opkomst nog lager. Een onderzoek van Ipsos I&O verwacht een opkomst van 50 procent of lager.

Uit een flitspeiling van het ministerie van Binnenlandse Zaken bleek dat zo'n 66 procent van de kiezers van plan is om te stemmen bij de verkiezingen vandaag.

Oudere mensen zijn eerder van plan om te stemmen: onder 65-plussers ligt het percentage op 69 procent, volgens de flitspeiling. Bij jongeren (18-24 jaar) is dat maar zo'n 44 procent in de peiling.

In totaal mogen 533.200 Friezen vandaag stemmen. Voor het grootste deel zijn dat mensen van 18 jaar en ouder die ingeschreven staan in een Friese gemeente.

Iedereen die vandaag naar het stembureau wandelt, heeft geluk: het is prachtig weer.

De zon schijnt volop. Bij een zwakke tot matige zuidoostenwind lopen de temperaturen op tot maximaal 15 graden.

Zwevende kiezers, opgelet! Als je nog twijfelt over je stem, zijn er verschillende hulpmiddelen te vinden.

Dit jaar heeft Omrop Fryslân een eigen stemhulp: KiesKennis. Dit is een AI-chatbot waar je vragen aan kunt stellen over standpunten van partijen. De chatbot haalt de informatie uit de 151 Friese partijprogramma's.

Ben je er dan nog niet uit? Dan kun je mogen houvast halen uit deze stemwijzers:

Vandaag kun je je stem uitbrengen voor de gemeenteraadsverkiezingen. Bijna alle stembureaus zijn open vanaf 7.30 uur. Stemmen kan tot vanavond 21.00 uur.

Op deze plaatsen kun je vandaag stemmen en dit moet je erover weten:

Het rode potlood al in de aanslag? Welkom in ons verkiezingsblog!

Omrop Fryslân houdt je hier op de hoogte van al het nieuws over de gemeenteraadsverkiezingen in Fryslân. Op deze verkiezingsdag, maar ook de hele dacht door en de dag na de verkiezingen.