Een ramp of calamiteit? Wat moet je vooral níet doen?

Zij weten precies wat wel en niet verstandig is in zo'n situatie.

Marije Bakker is senior onderzoeker-adviseur Crisisbeheersing bij het NIPV. "Veel Nederlanders zijn nuchter en denken dat het wel mee zal vallen."

Wat je niet moet doen, hangt van de situatie af, vindt ze.

"Ik denk in het algemeen dat het zeker bij grootschalige incidenten niet verstandig is om af te wachten tot de overheid alles voor je oplost", zegt Bakker.

"Kijk goed naar wat je zelf kunt doen. Als je in staat bent om jezelf in veiligheid te brengen, doe dat dan vooral en wacht niet tot de overheid komt aankloppen."

In principe gaat de overheid uit van dat we onszelf de eerste 72 uur zelf kunnen redden.

"Wacht dus niet passief af en zorg dat je de middelen in huis hebt om jezelf te kunnen redden."

Soms ontkom je er niet aan en word je ineens geconfronteerd met bijvoorbeeld een ongeluk.

Voor veel andere gevallen geldt: ga er niet op af. Bij een grote brand komt altijd veel rook vrij.

"Daar zitten roetdeeltjes en giftige gassen in", weet Bakker. "Het is dus nooit verstandig om in die geur te gaan staan."

Toch zijn sommige mensen geneigd om naar bijvoorbeeld de plaats van een ongeluk te gaan.

"Dan krijg je ook te maken met beelden die je ziet en die wil je niet altijd zien als er sprake is van gewonden of zelfs doden", waarschuwt Bakker. "Dat noemen we in ons werkveld ook wel netvliesvervuiling."

Zoiets kan invloed hebben op je mentale gezondheid.

Zelfs bij een NL-Alert dat mensen adviseert om naar binnen te gaan, ramen en deuren te sluiten en de ventilatie uit te zetten, doen mensen vaak het tegenovergestelde.

Ze gaan naar buiten om te zien wat er aan de hand is.

"Ja, mensen zijn toch nieuwsgierig van nature en zijn zich niet altijd bewust van de risico's", weet Bakker.

"Bovendien zijn veel Nederlanders ook wel nuchter en denken ze dat het wel mee zal vallen."

Marije Bakker kijkt ook naar voorbeelden uit het verleden.

"We hebben in ons land helaas regelmatig zoekacties gehad naar vermiste personen, waarbij allerlei mensen aanboden om te helpen zoeken. Soms namen ze zelfs de kinderen mee", zegt ze.

"Natuurlijk is dat vanuit je drive om iemand te vinden verstandig en goed, maar mensen realiseren zich niet dat ze ook daadwerkelijk een lijk kunnen aantreffen. De intenties zijn bij calamiteiten vaak wel goed, maar er is niet altijd inzicht in de mogelijke gevolgen."

Ook in Fryslân zag Bakker het al eens mis gaan. Dat was met de ramp met het schip MSC Zoe. Dat schip verloor in de nacht van 1 op 2 januari 2019 bijna 300 containers met lading boven de Waddeneilanden.

De kust op meerdere eilanden werd overspoeld met de inhoud van de containers.

Daar zaten auto-onderdelen in, maar er waren ook twee containers met gevaarlijke stoffen overboord geslagen: een met peroxide en een met lithium-ion batterijen.

Het was winter, het was koud en er stond een harde wind. "Daar kwam een grote groep vrijwilligers op af", weet Bakker nog.

"Maar mensen vergaten dat het geen dagje naar het pretpark was en dat ze te maken hadden met die weersomstandigheden. Daar waren ze vaak totaal niet op voorbereid en ze moesten soms hele afstanden lopen."

Sommige Veiligheidsregio's, niet die in het noorden trouwens, beschikken over een Risk Factory.

Daarin worden vooral met kinderen en ouderen noodscenario's nagespeeld, zodat ze weten hoe ze moeten handelen en niet in paniek raken of bevriezen.

"Dat bevriezen zie je vooral in situaties waarbij emoties heel heftig worden", weet Bakker. "Door te oefenen kun je dat in veel gevallen voorkomen."

Bakker ziet ook dat mensen en bedrijven zich steeds meer bewust zijn van de risico's om hen heen.

"Met de inzet op een weerbare samenleving die meer dan een jaar geleden is begonnen, worden daar wel stappen in gezet en zijn we ons er ook wel meer bewust van dat de overheid het niet alleen kan en dat wij ook zelf ons steentje kunnen bijdragen. Maar we zijn er nog niet."

Dat heeft voor een deel te maken met het feit dat Nederland een goed georganiseerd land is.

De elektriciteit valt bijna nooit voor langere tijd uit en er komt eigenlijk altijd water uit de kraan.

Marije Bakker: "In die zin zijn we wel enigszins verwend en goed voorbereid op die kortdurende acute crises. Gaat het echter over langdurige crises, dan wordt het al snel complexer. Juist omdat we zo goed zijn ingericht. We hebben geen vet op de botten wat dat betreft. Dan wordt het improviseren."

"De oorlog in Oost-Europa heeft het gevoel van urgentie wel verhoogd", weet Bakker.

"Wij hoeven niet in oorlog te zijn om bij een oorlog betrokken te raken. Mede door de campagne Denk Vooruit gaan mensen meer nadenken en bereiden ze zich meer voor."

De vraag of de kans op een grote ramp of calamiteit groter is dan tien of vijftien jaar geleden vindt Marije Bakker lastig te beantwoorden.

"We zien wel dat sommige risico's groter worden", zegt Bakker.

"Door klimaatverandering is de kans groter, dat we vaker te krijgen met extreem weer, extreme wateroverlast. Het stroomnetwerk is overvol en gevoeliger voor overbelasting dan een aantal jaren geleden."