Omrop Fryslân als rampenzender: hoe werkt dat in de praktijk?
4 januari, 09:01 • 4 minuten leestijd
Extreem weer. Geen elektriciteit, gas, water, internet of telefoon. Overstromingen. Cybercriminaliteit. Het zijn een paar van de risico's die Fryslân loopt volgens de Veiligheidsregio.
Steeds vaker klinkt de boodschap: het is niet de vraag of er iets gebeurt, maar wanneer er iets gebeurt.
Is dat een gedachte die hoofdredacteur Ingrid Spijkers van Omrop Fryslân deelt?
"Ja en nee", zegt ze. "Aan de ene kant zijn we kwetsbaar, zijn er meer natuurextremen, problemen met het elektriciteitsnet en zijn we een dichtbevolkt land."
De kans dat er zo'n rampdag komt, is groter dan de kans op een Elfstedentocht.
Maar er is ook een andere kant: "Het is al zeventig jaar niet gebeurd."
Toch heeft Spijkers er weleens buikpijn van: "De kans dat er zo'n rampdag komt, is groter dan de kans op een Elfstedentocht."
Bij een grote ramp kan de overheid de rampenzender (of calamiteitenzender) inzetten. In Fryslân is dat Omrop Fryslân.
Dat betekent dat Omrop Fryslân informatie geeft als er een noodsituatie is.
Dat is nu al de normale praktijk. Omrop Fryslân doet immers al verslag van grote incidenten.
Maar als er bijvoorbeeld gevaarlijke stoffen vrijkomen en veel mensen direct hun huis uit moeten, of als er een stroomstoring is die lang dreigt te duren, dan moet Omrop Fryslân de reguliere programma's daarvoor onderbreken en kan de zender ingezet worden als rampenzender.
Win een noodradio
Met ingang van dit jaar besteden we elke maand op de eerste maandag van de maand aandacht aan de vraag 'Wat te doen in noodsituaties?'
Dat doen wij door op die maandag een noodradio weg te geven op de radio, maar ook met een reeks interessante artikelen op onze website en radio-items over vragen als: 'Wat als ik 72 uur zonder water kom te zitten?' Of: 'Als het gsm-verkeer platligt, kunnen we ons dan anno 2026 nog wel redden?'
Wat moet je doen?
Als op de eerste maandag van de maand de sirene klinkt, app dan het woord needradio naar 06 20 499 199 of verstuur het via de Omrop App. De winnaar wordt bekendgemaakt op de radio in het programma No yn Fryslân (12.00-13.00).
"De voorzitter van de Veiligheidsregio, dat is nu Sybrand Buma, belt mij op een speciale noodtelefoon", vertelt hoofdredacteur Spijkers over de rol van Omrop Fryslân als rampenzender.
In het Nederlands
"Die telefoon gaat buiten het normale netwerk om, en Buma kan dan uit naam van de overheid de zender claimen om officiële berichten door te geven. Dat gebeurt dan in het Nederlands. Dat is verplicht."
Radio is dan het eerste kanaal, al is het wel de bedoeling dat ook andere kanalen zo goed mogelijk blijven draaien.
In de praktijk kan zoiets er zo uitzien:
Buma belt Spijkers, presentator Arjen Overmaat moet het programma No Derfoar! onderbreken en plaatsmaken voor de Veiligheidsregio die één of meer mededelingen aan de bevolking kwijt kan.
Het programma gaat daarna verder, al kan het zijn dat de mededeling nog een aantal keren herhaald wordt.
"En dat is dan eigenlijk nog de ideale situatie", waarschuwt Spijkers.
De Veiligheidsregio kan ook 's nachts bellen: "Wij moeten dan binnen een half uur op zender zijn."
Afhankelijk van de ramp
Afhankelijk van de situatie is het de vraag welke en hoeveel mensen Omrop Fryslân dan kan inzetten.
"Als je denkt aan een grote stroomstoring", zegt Spijkers. "Dan ben je als rampenzender eigenlijk zelf ook onderdeel van de calamiteit."
"Wij hebben een dieselaggregaat waar we 72 uur mee kunnen doordraaien", legt Spijkers uit. "Maar als het langer duurt, is het ook de vraag of wij nieuwe diesel kunnen krijgen. En hebben we wel water dan?"
Terschelling oefende begin oktober al een scenario met een grote stroomstoring. Het werd donker en koud. Na een half uur ging het mobiele netwerk uit de lucht en kon niemand meer bellen met mobiele telefoons.
Hoewel Omrop Fryslân de eerste en belangrijkste mediapartner van de Veiligheidsregio is op dat moment, is het niet vanzelfsprekend dat alles blijft doordraaien.
"Als het gaat om zaken als brandstof en water, dan gaan de zorg en het leger voor", weet Spijkers.
Het is zaak om dan toch zo snel en zo goed mogelijk de normale journalistieke taken weer op te pakken.
Spijkers: "Het is dan de vraag: wie kan op het werk komen en wie niet? Zo ging het in de coronaperiode soms ook. Dan zagen wij 's ochtends wie er wel was en wie niet."
Eerlijk is eerlijk... Ik kijk er niet naar uit.
Dat kan spannend zijn.
"Maar wij zijn creatief en je kunt je niet op alles voorbereiden. We hebben een inventieve ploeg technici, maar eerlijk is eerlijk... Ik kijk er niet naar uit."
Het zou waarschijnlijk ouderwetse journalistiek opleveren.
"Mensen gaan op pad, halen verhalen op en komen met hun materiaal terug naar de studio", denkt Spijkers. "Even via wifi of 5G wat doorsturen zal niet zo makkelijk gaan."
Sommige mensen vinden oproepen om noodpakketten in te slaan en acties als Denk Vooruit een vorm van bangmakerij en stemmingmakerij.
Er zijn er zelfs mensen die de informatiefolder over noodsituaties hebben teruggestuurd naar het ministerie.
Volgens Spijkers is er geen sprake van bangmakerij.
"Wij weten dat de stroom kan uitvallen, we weten dat het weer extremer wordt. Waar het mij om gaat, is dat de mensen weten dat zij dan bij ons moeten zijn."
Een van de slogans van Denk Vooruit is niet voor niets: 'Noodsituatie? Alleen signaal op regionaal'.
