Kunnen we drie dagen (of langer) zonder water? Na 24 uur noodplan in werking

Het was tweede kerstdag 2025. Een groot deel van Drachten en omgeving zat 's ochtends vroeg urenlang zonder water. Omdat het ging om een breuk in een hoofdleiding waren de gevolgen groot.

Fietspaden werden afgesloten, omdat er zand overheen spoelde. Bovendien duurde reparatie daardoor langer.

Inwoners van Drachten wisten niet hoe snel ze bij een supermarkt moesten komen om water in te slaan. Daar was het al vroeg druk met mensen die geen extra voorraad in huis hadden.

Voor negen uur stonden mensen al in de rij voor nog dichte supermarkten. Bijna overal was het water binnen een kwartier uitverkocht. Er was niet genoeg voor iedereen.

Lang niet iedereen had dus een eigen noodvoorraad en lang niet iedereen was op tijd om een voorraad water in te slaan.

De overheid adviseert om in geval van een langer durende waterstoring voor 72 uur water in huis te hebben. Maar wat is dan genoeg?

Je gaat uit van drie liter per dag per persoon en dus negen liter per persoon voor 72 uur.

Het aantal inwoners van Fryslân ligt boven de 650.000. Dat zou betekenen dat alle Friezen opgeteld zes miljoen liter op voorraad moeten hebben.

Het incident liet ook zien dat sommige instellingen wel goed waren voorbereid. Ziekenhuis Nij Smellinghe maakte gebruik van een eigen noodvoorziening.

Dat was genoeg voor deze relatief korte storing, maar het is de vraag of het ook genoeg is voor 72 uren.

"Dat is het", zegt Ellen de Jong van het ziekenhuis. "Wij hebben ons eigen zwembad van vijfentwintig bij zes meter. Daar gaat 200.000 liter water in."

Die voorraad is genoeg voor twee doordeweekse dagen.

"Op feestdagen en in weekenden zou het genoeg moeten zijn voor drie dagen", zegt De Jong. "Dat water blijft met het oog op de hygiëne altijd in beweging en we nemen regelmatig watermonsters."

Contractueel is vastgelegd dat er, als de storing nóg langer duurt, een tankwagen begint te rijden die vers water levert.

"In principe kunnen wij dus nooit zonder water komen te zitten", zegt De Jong. Ook de andere Friese ziekenhuizen hebben zo'n contract.

Een grote, regionale storing zou wel problematisch kunnen worden. De Jong: "Dan moet die tankwagen wel heel snel en heel vaak heen en weer rijden tussen de ziekenhuizen."

Een waterstoring die langer duurt dan een paar uur veroorzaakt een soort domino-effect. Veel mensen hebben wel wat flessen water in huis, maar niet genoeg voor meerdere dagen.

Toiletten kunnen niet worden doorgespoeld, handen kunnen niet worden gewassen, douchen kan niet, de wasmachine en de afwasmachine doen het niet dus hygiëne wordt al snel een probleem.

Mede om die reden zouden restaurants en bedrijfskantines al sluiten.

Brandkranen verliezen druk waardoor bij een grote brand de brandweer afhankelijk is van open water verderop. Dat kan in sommige gebieden een probleem zijn en bovendien kost het extra tijd.

Fabrieken die water gebruiken voor de productie of koeling, kunnen niet verder, wat ook weer economische gevolgen heeft.

En sommige cv-ketels schakelen af als er te weinig waterdruk is.

En dat zijn nog maar de eerste vierentwintig uur.

Duurt het nog langer, dan wordt door het gebrek aan hygiëne de kans op infectieziekten groter.

Na 24 uur komt de overheid in actie. Nooddrinkwatervoorziening zijn volgens het Drenkwater Platform onderdeel van het noodplan van de Veiligheidsregio's.

Zo'n voorziening wordt geïnstalleerd als ergens 24 uur of langer geen drinkwater beschikbaar is of die situatie dreigt te ontstaan.

Er zijn tien waterbedrijven in Nederland. Die brengen om de vier jaar risico's en gevaren in kaart.

Dan kan het gaan overstromingen, natuurbranden en droogte, maar ook om moedwillige dreigingen als sabotage of cyberaanvallen.

De systemen zijn voorbereid op bijvoorbeeld een grootschalige hack. De productie kan handmatig altijd doorgaan.

Vitens is het bedrijf dat water levert aan Friese huishoudens en bedrijven. Het bedrijf is er op voorbereid om tien dagen zonder stroom nog water te leveren.

De meeste productielocaties hebben een aggregaat om noodstroom op te wekken.

"Wij zijn erop ingericht dat we in ieder geval meerdere dagen door kunnen met drinkwater maken én leveren", zegt woordvoerder Rik Dogger van Vitens. Meer in detail kan ik daar niet op ingaan, omdat dat zou raken aan de beveiliging en veiligheidsvoorschriften rondom onze locaties. "

Komt de levering van drinkwater toch in gevaar, dan liggen er noodzakelijk op de plank.

"Als drinkwater langer dan 24 uur niet meer via het normale leidingnet kan worden geleverd, wordt er een alternatieve drinkwaterlevering in gang gezet", zegt Dogger. "Om deze maatregel goed uit te kunnen voeren is het Nooddrinkaterplan opgesteld dat de uitrol van de nooddrinkatervoorziening beschrijft."

De uitvoering van dat noodplan is een taak van gemeenten en Vitens.

"Nooddrinkwater wordt dan lokaal gedistribueerd", volgens Dogger. "Dat is water dat bestemd is voor consumptie en voedselbereiding van de particuliere consument ter vervanging van de normale levering door middel van het distributienet. De wettelijke norm is de distributie van 3 liter per persoon per dag."

Vitens legt er net als de overheid de nadruk op dat het verstandig is om een noodpakket in huis te hebben met genoeg water, ook voor de huisdieren.