Minister Wiersma laveert tussen scepsis en lof bij debat over landbouwbegroting

Op woensdag komen 15 landbouwspecialisten en fractievoorzitters aan het woord over de begroting en over de twee grootste problemen van de landbouwsector: de mestcrisis en het lot van de PAS-melders, dat zijn boeren die buiten hun schuld om geen vergunning hebben. Minister Wiersma zal donderdag reageren op alle vragen en voorstellen uit de Tweede Kamer.

Zonder hulp en ingrijpen van de overheid dreigt een koude sanering in de melkveehouderij, denken verschillende politieke partijen. Het CDA, GroenLinks/PvdA en de ChristenUnie willen daarom het landbouwbudget met 5 miljard verhogen om de boeren te helpen om over te schakelen naar een duurzamer manier van boeren.

Tweede Kamerlid Eline Vedder (CDA) uit Drenthe wil het geld uit het klimaatfonds halen. Meer geld is volgens Vedder noodzakelijk om te voorkomen dat veel boerenbedrijven kopje onder gaan. "Als er geen geld is, dreigt een koude sanering."

Vedder hoopt een meerderheid te vinden voor haar voorstel en kijkt daarvoor onder andere naar NSC en de VVD. De extra miljarden zijn volgens Vedder nodig omdat het nieuwe kabinet eerder het besluit nam om het veel grotere transitiefonds van oud-minister Christianne van der Wal te schrappen.

De drie partijen willen de 5 miljard inzetten voor extensivering, het overschakelen naar biologische productie, nieuwe innovaties en het uitkopen van boeren die geen perspectief meer zien. "Laat het verdriet van deze boeren niet voor niets zijn. De ruimte die zij maken kan jonge boeren een duurzame toekomst bieden", zegt Vedder.

In delen van de boerenachterban neemt intussen de kritiek op minister Femke Wiersma toe.

Meindert Talma, kippenhouder in Twijzelerheide en bestuurslid van boerenorganisatie LTO, is niet blij met de maatregel van Wiersma om de dierenrechten in de kippen- en varkenssector af te romen met 13% en 22 procent bij verkoop van het bedrijf buiten het eigen gezin.

Volgens hem houdt de kippensector zich heel netjes aan alle regels voor de strontproductie die in de wet staan en is het niet eerlijk dat de kippensector nu moet bloeden omdat er te veel mest is in de melkveehouderij.

"Daar moet een oplossing voor komen. Hoe die er precies uit moet zien weet ik niet. Daar is de politiek voor. Maar dit klopt niet en kan onze sector hard raken", zegt hij.

Talma is erg teleurgesteld dat de Kamerfractie van de BBB dinsdag tegen het voorstel om geen dierenrechten in de kippen- en varkenssector af te romen heeft gestemd.

Ook Farmers Defence Force is kritisch over het afromen van dierenrechten voor kippen- en varkenshouders. Volgens voorman Mark van den Oever is de BBB 'de feeling met de boeren aan het kwijtraken'. Hij verwijt Wiersma dat ze een 'links beleid' voert.

Maar niet alle boerenbestuurders zijn zo negatief. Melkveehouder Jan Teade Kooistra van LTO Fryslân houdt vertrouwen in Wiersma. "Ze heeft goede ideeën en verstand van zaken. Je moet deze nieuwe minister ook even de tijd geven. Je kunt niet van haar verwachten dat ze problemen die al jaren spelen in honderd dagen tijd oplost."

Volgens Kooistra van boerenorganisatie LTO is 2024 op zich niet eens zo'n slecht jaar voor de melkveehouders. "De melkprijs is niet slecht en het weer is op dit moment ook nog goed. We hebben eigenlijk maar twee problemen: de afbouw van de derogatie (de Europese toestemming om meer mest uit te rijden dan het Europese gemiddelde) en de positie van de PAS-melders."

De PAS-melders kunnen volgens Kooistra alleen worden geholpen door de wet aan te passen. Daar zit wel tijdsdruk op, want deze bedrijven mogen niet langer dan halverwege 2025 worden gedoogd.

Bij de provincie Fryslân hebben zich eerder 227 PAS-melders gemeld. Een beperkt deel daarvan wordt geholpen met een speciale subsidieregeling. Voor alle andere PAS-melders moet nog een oplossing worden gezocht.

Voor het behoud van derogatie en voor toestemming om meer mest uit te rijden, wil minister Wiersma praten met de nieuwe Europese Commissie.

Kooistra ziet wel wat in regionale derogatie. "De waterkwaliteit is lang niet overal slecht. Op plekken waar het in orde is zou je toestemming voor derogatie kunnen geven. Een algemene maatregel voor heel Nederland is niet reëel."