Waarom zijn er geen blauwe skûtsjes?

Toch waren er vroeger ook wel skûtsjes die grijs waren, of geel. En in Holland vaart ook een rood skûtsje rond.

Hoe kan het dan dat er maar drie kleuren zijn toegestaan bij de grote wedstrijden?

Theunis van der Meer heeft een schildersbedrijf in Terherne en is gespecialiseerd in skûtsjes. Hij heeft onderzoek gedaan naar de originele kleuren van deze oude Friese schepen.

"Toen mijn overgrootvader in 1880 met het bedrijf begon, maakte hij zijn eigen verf", zegt Van der Meer. "Dat kon toen bij lange na niet in zoveel kleuren als nu, en ook niet alle kleuren waren even sterk."

De kleuren waar het om ging: bruin, op basis van ijzeroxide. Groen, op basis van ijzersulfaat. En wit, op basis van loodmenie. Met pigmenten waren er ook variaties op deze kleuren te maken.

"Deze kleuren waren de sterksten", zegt Van der Meer. De oxide ging een chemisch proces aan met de lijnolie waarvan opa de verf maakte. Die verf was giftig, maar dat wisten ze toen nog niet."

Van der Meer wijst erop dat de 'originele' kleuren bruin, groen en wit - die nu op de skûtsjes zitten - veel feller zijn dan de verf die zijn overgrootvader in 1880 kon maken.

Blauwe skûtsjes waren er niet, zegt Van der Meer. "Blauwe verf was heel duur, en ook minder sterk: die beschermde het ijzer minder goed. Dat was verf voor binnen. In de roef bijvoorbeeld kwam je wel blauw tegen. Maar niet aan de buitenkant."

"Aan de binnenkant gebruiken ze nu ook nog andere kleuren dan aan de buitenkant. Het roefje van het skûtsje waar ik zelf op zeil, de Lege Wâlden, is vanbinnen roze."

Als het echt om originaliteit gaat, zouden gele skûtsjes wel toegestaan moeten worden, zegt Van der Meer. "In de oude boeken van mijn bedrijf kom ik heel vaak de kleur geel tegen."

Die gele kleur zal dan wel lichtgeel zijn geweest, minder helder dan het felle geel dat we nu wel eens zien. "Zo fel konden ze de verf honderd jaar geleden niet maken."

"En misschien was het geel uit de boeken ook wel crème. Ik weet niet of ze honderd jaar geleden het woord crème wel gebruikten. En crèmewit is natuurlijk ook een soort geel."

Toen schepen nog van hout waren, waren ze ook vaak geelachtig van kleur. Dat kwam van de harpuis waar ze mee geverfd werden. Dat is een soort olie, met een gele kleur. Maar na verloop van tijd kwam daar wel water onder, en dan kleurde het hout later zwart.

Net als nu was het honderd jaar geleden ook een kwestie van smaak, wat de kleur van een skûtsje zou worden, zegt Van der Meer. En het gebeurde ook wel dat een schipper het schip na een aantal jaar een hele andere kleur gaf.

Wat die kleuren allemaal zijn geweest, is niet altijd makkelijk terug te vinden. Soms helemaal niet. "Maar van alle skûtsjes die we bij ons bedrijf in de administratie hebben, is er eigenlijk niemand meer die nog dezelfde kleur heeft als honderd jaar geleden."