14.000 bomen preventief voorzien van 'aaltjes' tegen de eikenprocessierups

Het gaat om de gemeenten Smallingerland, De Fryske Marren en West- en Ooststellingwerf. Daar zijn eiken preventief behandeld met 'aaltjes': dat zijn bodemorganismen die de rupsen doden voordat ze voor jeuk en dus overlast kunnen zorgen.

Inwoners van Oudega in Smallingerland schrokken er zelfs van, toen een trekker met een grote spuit langs de eikenbomen ging in het donker. Overdag kan niet, omdat de aaltjes - ook wel nematoden - niet tegen daglicht kunnen.

Wat ook niet hielp, was dat door een foutje de dorpsbewoners niet waren gewaarschuwd.

Dat leverde vragen op, die voor een groot deel bij buurtbewoner Marten Sikkema belandden. Hij werkt als ecoloog voor een grote natuurbeheerder.

"De eerste reactie is natuurlijk dat het om een of andere pesticide gaat. Dat dacht ik zelf ook", zegt hij. Al snel werd duidelijk dat het wat anders was.

En ook al kan Sikkema het op zich waarderen dat de gemeente Smallingerland iets onderneemt; hij vraagt zich toch af of het niet anders kan.

Hij pleit voor inzet op een natuurlijke balans. Want met de huidige methode gaan er ook andere insecten dood.

Op zich is het niet vreemd dat een nieuwe soort vanuit het zuiden ruimte inneemt en zorgt voor een plaag. De natuurlijke omgeving moet zich erop aanpassen, vindt Sikkema.

"Zorg ervoor dat al die sluipbijen, vleermuizen en blokvinken de kans krijgen om deze nieuwe bron van voedsel te vinden." Dat kan bijvoorbeeld met bermbeheer.

De gemeente Smallingerland zegt dat ze een belangenafweging moeten maken tussen de overlast van de rupsen (met de gezondheidsrisico's die daarbij horen) en de natuur de ruimte geven.

In 2020 waren er veel klachten over overlast door de eikenprocessierups. Toen is de huidige aanpak ook ontstaan. Nesten van de rups worden weggezogen, maar de inzet is het grootst op preventie.

Het bespuiten van bomen wordt op een beperkt aantal locaties gedaan, vooral op plekken waar fietsers anders veel overlast zouden hebben. De 1.400 bomen die in Smallingerland worden behandeld, is maar een klein deel van het totale aantal eikenbomen in de gemeente.

Door de behandeling vroeg in de lente te doen, wordt geprobeerd om de schade aan andere insecten te beperken.

Het onderhoud aan de bermen wordt al steeds meer gericht op zoveel mogelijk insectenrijkdom, zegt groenspecialist Franke Atsma van Smallingerland. Maar juist op de plekken waar de overlast het grootst is, is de kans dat het werkt het kleinst.

Er is langs die wegen ooit een onnatuurlijk grote concentratie zomereiken aangeplant. Atsma: "Die locaties zitten in en omgeving dat een cultuurlandschap is. Daar is weinig variatie en de bermen zijn niet heel breed. Dat blijft daar heel lastig."

Aannemer Roel Timmerman behandelt in vier Friese gemeentes zo'n 14.000 eikenbomen met aaltjes en tekent daarbij aan dat het daarbij nog steeds om slechts een klein deel van de eiken in die gemeentes gaat.

Er worden kaarten gebruikt van de Vlinderstichting waar gebieden op staan waar het spuiten te veel schade oplevert voor de natuur.

Timmerman bevestigt dat de andere gemeentes dezelfde aanpak gebruiken als Smallingerland: "De andere gemeenten kiezen dezelfde koers. Men kijkt gewoon waar de overlast het grootst kan zijn en op die plekken gaan ze preventief bestrijden."

Nu is de eikenprocessierups niet meer een totale nieuwkomer en is de verwachting dat de bestrijding en de natuurlijke vijanden vat krijgen op de soort.

Dat is volgens Timmerman ook wel het geval: "De eikenprocessierups neemt ook af."

"Er worden heel veel methoden gebruikt en toegepast om de rups te bestrijden plus de natuurlijke vijanden. En die inzet wordt steeds groter. Je moet alleen even de tijd krijgen om de balans te vinden."