Leeuwarden krijgt eerste struikelstenen: "Hiermee zeggen we 'nee' tegen discriminatie"
De eerste zes struikelstenen van Leeuwarden zijn vanmiddag geplaatst in de Joodse wijk. Ze zijn voor het ouderlijk huis van de 97-jarige Benno Troostwijk gelegd. Zijn vader en oudste zus kwamen om in een concentratiekamp.
"Met het leggen van deze stenen worden zij nooit vergeten", zegt Troostwijk. De stenen worden niet alleen voor zijn vader en zus gelegd, maar ook voor zijn moeder, broer, zijn tweelingzus en hemzelf.
Struikelstenen zijn vierkante stenen met een koperen plaatje, waarop namen van slachtoffers van de Tweede Wereldoorlog staan. De stenen worden bij Joodse woningen van vroeger gelegd om stil te staan bij de bewoners van toen.
Eerste struikelsteen van Leeuwarden gelegd
De plaatsing van de zes stenen is de officiële start van het struikelsteenproject in Leeuwarden van de Stichting Behoud Joods Erfgoed Friesland. Leeuwarden heeft wel herdenktegels met namen, maar tot nu toe geen officiële struikelstenen.
De stichting wil daar verandering in brengen en de komende jaren nog zo'n 700 stenen neerleggen in de stad op bijna 200 adressen.
Om de kans op antisemitische incidenten te beperken, heeft de gemeente Leeuwarden van tevoren geen aandacht geschonken aan de onthulling van de eerste zes struikelstenen.
De ceremonie, met sprekers als burgemeester Sybrand Buma, opperrabijn Binyomin Jacobs en commissaris van de Koning Arno Brok, werd gehouden op de binnenplaats van het Natuurmuseum Museum. Vanwege de regen konden de speeches niet buiten plaatsvinden.
Dat de onthulling vandaag plaatsvindt, is geen toeval: op 15 april 1945 reden de eerste Canadese militairen over de Groningerstraatweg Leeuwarden binnen. Dat wordt gezien als het begin van de bevrijding van Fryslân van de Duitse bezetter.
De opperrabijn greep zijn speech aan om zich uit te spreken tegen antisemitisme. "Er moet over gesproken worden, maar spreken is vaak niet voldoende", zei Jacobs. "Er moet worden opgetreden tegen antisemitisme. Uitgescholden worden is gewoon geworden."
'Klein groepje'
Hij wil dat er actie wordt ondernomen tegen het "kleine groepje dat chanteert, angst zaait en ervoor zorgt dat de meute - net als toen - een andere kant op kan gaan".
De struikelstenen zijn "een teken van het leven dat ooit op deze plaats was", zei Buma in zijn toespraak. "Leven dat wreed is afgebroken."
Met deze stenen zeggen we 'nee' tegen discriminatie, uitsluiting en vervolging.
De burgemeester verwees ook naar de huidige situatie. "Hoe moeten we voorkomen dat dit ooit nog gebeurt in een wereld vol oorlog en geweld?", vroeg hij. "Met deze stenen kunnen we als Leeuwarden zulke vragen stellen en 'nee' zeggen tegen discriminatie, uitsluiting en vervolging."
"Ik ben blij dat wij, samen met de stichting, over kunnen gaan tot het plaatsen van de struikelstenen."
Ruim 150 struikelstenen in de provincie
Op verschillende andere plekken in Fryslân liggen al struikelstenen, in totaal zo'n 150. De stenen heten zo, omdat je 'erover struikelt met je hoofd en hart, en omdat je moet buigen om ze te kunnen lezen'.
De Duitse kunstenaar Gunter Demnig is de bedenker van de struikelstenen, de zogenoemde Stolpersteine. Halverwege de jaren negentig plaatste hij in Duitsland de eerste stenen.
Ondertussen worden de stenen voor Nederland in Amsterdam gemaakt door Alexander Stukenberg. Hij heeft zijn atelier in de achtertuin van het Goethe-instituut, een instelling voor de Duitse taal.
Daar maakte Stukenberg ook de eerste stenen voor Leeuwarden, waaronder de steen voor Benno Troostwijk:
Alexander Stukenberg maakt struikelstenen
