'Bijzonderste vlinder van Fryslân' dreigt te verdwijnen

Deze grote vuurvlinder komt alleen in Nederland voor, vertelt Henk de Vries van De Vlinderstichting. Eerder zat er een soortgelijke ondersoort in Engeland, maar die is al in 1860 uitgestorven.

"Pas in 1915 ontdekten we de Nederlandse ondersoort. Hij zat vervolgens vrij lang in De Wieden, de Weerribben en de Rottige Meente. In dat eerste gebied is-ie tien jaar eerder al verdwenen."

Acht jaar geleden was er opeens een lichtpuntje: toen werd de vlinder ook gevonden bij de Brandemeer, tussen Wolvega en de Tsjûkemar. Dat kwam toen als een verrassing. "Hij leek zich daar bovendien uit te breiden, dus er was reden voor optimisme."

Wel voorzichtig optimisme, omdat het lastig is om het aantal vlinders helemaal goed in beeld te krijgen. Het optimisme heeft nu, vijf jaar later, plaatsgemaakt voor zorg. "Dit jaar hebben we 'm al niet meer geconstateerd in de Brandemeer. En de populatie in de Rottige Meente is heel wankel. In Fryslân gaat het slechter dan ooit met de grote vuurvlinder."

Gelukkig voor de vlinder ging het in de Weerribben juist beter dan ooit, volgens De Vries. Daar moet de populatie nu zien te overleven om niet helemaal uit te sterven.

Eén duidelijke oorzaak is lastig aan te wijzen. Duidelijk is wel dat de klimaatverandering een belangrijke rol speelt. De grote vuurvlinder heeft de plant waterzuring nodig.

"Dat is een waterplant waarop de vlinder voortplant. De plant komt in heel Nederland voor, maar is alleen onder de goede omstandigheden geschikt voor de grote vuurvlinder."

Zo moet de waterzuring in nat gebied staan, waar veel licht en zon bij kan komen. "Hij moet een beetje open staan, maar ook weer niet té open. dat komt heel precies."

De droogte van de afgelopen jaren heeft er in de Rottige Meente voor gezorgd dat de plant het daar lastig heeft en dat heeft onmiddellijk effect op de populatie van de grote vuurvlinder. "Dat is ontzettend zonde voor natuur- en vlinderliefhebbers. En een teken dat het niet goed gaat met de natuur."

Libel ook onder druk

Dat is ook terug te zien in de populatie van de groene glazenmaker, een libelsoort. "Die heeft het ook heel moeilijk. Hij zit voor een belangrijk deel in vijf provincies: Fryslân, Groningen, Overijssel, Utrecht en Zuid-Holland. Maar het westen van Nederland dreigt de soort kwijt te raken door de Amerikaanse rivierkreeft."

En ook dat heeft te maken met de plant waarop de libelle zich voortplant. "Dat is de krabbenscheer, die wordt gegeten door de rivierkreeft. Die komt in Zuid-Holland nu nog op drie plekken voor. Een paar jaar geleden waren dat er nog circa twintig locaties. In Utrecht gebeurt een beetje hetzelfde."

In Fryslân, Groningen en Drenthe is het nog afwachten wat er gebeurt, maar De Vries zet zich schrap. "Het lijkt nu nog mee te vallen, maar de rivierkreeft kan ook schade berokkenen zonder dat we dat goed zien. Bovendien is de rivierkreeft niet de enige soort die de krabbenscheer bedreigt. De grote waternagel, ook een exoot, doet hetzelfde. En overal waar de krabbenscheer verdwijnt, verdwijnt ook deze libel."

Beide dieren, zowel de grote vuurvlinder als de groene glazenmaker, zijn kenmerkend voor het laagveengebied in Nederland. "In die paar stukjes natuur speelt de krabbenscheer een heel belangrijke rol. Als we de planten kwijtraken, raken we ook typisch Nederlands landschap kwijt. Daar zijn de grote vuurvlinder en de libel onderdeel van."