De oorlog is maar 1,5 uur vliegen: Leeuwarder vliegbasis steeds belangrijker

Het is het gevaarlijkste scenario waar rekening mee gehouden wordt. "Daar moeten we op voorbereid zijn", zegt Steur. Het is de reden dat er in de toekomst meer wordt geoefend boven Noord-Nederland en de Noordzee. "Ik voorzie dat er meer internationaal getraind gaat worden."

De basis in Leeuwarden speelt daarin een belangrijke rol, met name omdat het dicht bij het oefengebied ligt, zegt luitenant-generaal André Steur: "Het gaat om een uniek oefengebied. Omdat het zo groot is kunnen we daar veel scenario's trainen."

De prioriteiten van de NAVO zijn de afgelopen tijd veranderd. Luchtmachten in de verdragsorganisatie moeten sneller paraat staan. "Dat doen wij natuurlijk al heel snel", aldus Steur. "Je zult alleen zien dat luchtmachten veelzijdiger ingezet gaan worden binnen Europa."

Dat betekent dat een vliegbasis in staat moet zijn om toestellen uit andere landen te helpen bij onderhoud en bijtanken. "Dat zijn we de afgelopen dertig jaar kwijtgeraakt. Daar willen we weer naartoe. Dat we overal in Europa kunnen opereren en trainen, dus ook in Nederland." Dat is volgens Steur een rol die de vliegbasis Leeuwarden goed past.

Extra oefenen betekent ook meer overlast voor omwonenden. "Ik begrijp altijd dat mensen zich storen aan het geluid. Ik hoop alleen ook dat mensen zich de vraag stellen: waarom is dat geluid er en wat zijn de mensen van de luchtmacht aan het doen?"

Steur vindt dat we in Nederland naïef zijn: "We hebben bedacht dat we in een maakbare wereld leven en dat vrijheid stiekem vanzelfsprekend is geworden. Ik denk dat we ons bewust moeten zijn van dreigingen die er zijn in de wereld en wat die voor ons kunnen betekenen."

Steur en andere militairen zeggen het vaker: de oorlog is maar anderhalf uur vliegen. "In de Baltische staten zeggen ze dat we al in oorlog zijn. Daar moeten wij ook klaar voor zijn."

Er wordt gekeken hoe de overlast zoveel beperkt kan worden. Daarvoor wordt geoefend boven de Noordzee. "Boven zee oefenen dient twee doelen", aldus Steur. "We kunnen er hard en laag vliegen en mogen materialen afwerpen om vijandelijke systemen te ontregelen. Plus je kunt geluid maken zonder dat mensen er last van hebben."

Toch blijft oefenen boven land altijd noodzakelijk: "Niet alles speelt zich af boven water."

Het wordt alleen steeds lastiger om goed te kunnen oefenen boven land. Steur: "In algemene zin maak ik me zorgen over het harnas waar wij in zitten in Nederland. De regelgeving wordt steeds strenger en dat maakt het lastiger om binnen Nederland te opereren."

Hij hoopt dat er aandacht blijft voor de rol van defensie en het feit dat zij geluid maken en stikstof uitstoten. "Wij moeten onze mannen en vrouwen getraind op pad sturen zodat zij hun belangrijke werk kunnen doen."

Hij wil er nog aan toevoegen: "We hebben bepaalde wetten en kaders. Daar houden we ons ook aan. Maar die zijn wel zeer krap."

Een van de grootste problemen blijft echter het vinden van goed personeel. Onlangs was er een open dag om nieuw personeel aan te trekken op de vliegbasis Leeuwarden. Daar kwamen zo'n 300 geïnteresseerde studenten op af.

Dat is bij lange na niet genoeg om de grote vraag naar personeel in te kunnen vullen, weet ook de luchtmachtcommandant: "Het is bij ons extra problematisch. Onze organisatie is maar 80 procent gevuld." Die laatste 20 procent is lastig op te vullen. Met name omdat in veel sectoren een tekort is aan personeel. "We moeten dus echt nadenken over hoe we kunnen werken met automatisering en ook de focus leggen op werving."

Defensie kan de concurrentie met het bedrijfsleven moeilijk aan. Daar wordt beter betaald. Bedrijven zoals KLM zijn actief vliegers maar ook technisch personeel aan het werven. "Om die mensen, specialisten, te houden kun je denken aan een behoudpremie", zegt Steur.

"Niet voor iedereen is geld de reden. Er zijn toch ook mensen die vinden dat ze iets willen doen voor hun land. Die willen zorgen voor een stabiele en veilige wereld."

Dat speelt nu, na de Russische inval in Oekraïne, weer meer dan in het verleden. Al merkt Steur niet dat er een omslag is in het denken over veiligheid. "Dat is mij nog te vluchtig. Na de inval in Oekraïne zag je dat wel. De geluidsklachten namen af. Maar de perceptie hier is dat het toch ver weg is, we zijn snel overgegaan tot de orde van de dag."

Steur vindt dat het cruciaal is dat Nederlanders nadenken over wat er gebeurt in de wereld. Het is de laatste jaren een stuk onveiliger geworden.

"Het is niet alleen Oekraïne waar het nu gevaarlijk is. Ook het Midden-Oosten, de Balkan, Afrika en de Indo-Pacific (red. Het gebied rondom de Zuid-Chinese zee, Indonesië, Australië en ook Japan en de Korea's). We moeten ons niet rijk rekenen."

De situatie in de wereld mag Steur dan niet positief stemmen, de staat van de luchtmacht doet hem dat wel. "Over vijf jaar is de hele luchtmacht in een nieuw jasje gestoken. Dan zijn echt alle systemen vernieuwd. We moeten nu alleen nadenken over hoe wij, als er nu een beroep op ons wordt gedaan, dat langere tijd vol kunnen houden."

Steur doelt daarmee op alle bezuinigingen. "Alles is flinterdun. De voorraden, de hele distributieketen. Ik zou het goed vinden nu om even te consolideren en zo de organisatie rustig uit te bouwen, zodat het behapbaar blijft."

De vliegbasis Leeuwarden speelt daarin een belangrijke rol, zo laat Steur weten. Dat bewijst een oefening als Frisian Flag. "Dat is nu belangrijker dan ooit."