Dit is het verhaal van de vermiste vliegeniers in het IJsselmeer

Telegrafist Moore met zijn ouders na het ontvangen van de Distinguished Flying Medal © SMAMF
Vijf weken lang doet Defensie op het IJsselmeer een ultieme poging om drie vermiste piloten te vinden. Zij maakten deel uit van een groep van zeven, die in de juni 1943 terugvlogen van een missie boven Bochum. Zeven mannen in de bloei van hun leven.
Al in de eerste week zijn er stoffelijke resten gevonden bij de berging. Die zijn waarschijnlijk van een of meerdere vermiste vliegers. De identiteit moet nog worden onderzocht.
Wat wel zo goed als vaststaat, is dat het de resten zijn van een of meerdere van de zeven vliegers van de Britse bommenwerper Lancaster ED603. Die verdween in de nacht van 12 op 13 juni 1943 van de radar.
De berging van de Lancaster ED306 © Omrop Fryslan, Jantine Weidenaar
Als zondagmiddag 13 juni 1943 de Hindelooper reddingsboot C.A. den Tex het IJsselmeer op gaat, vinden ze alleen een lege reddingsboot en een paar pilotenhandschoenen.
Van de grote Lancaster is geen spoor. Die is in de nacht neergeschoten door de Duitse nachtjager Rudolf Sigmund. In zijn logboek staat de dramatische scène zakelijk omschreven: "02.11 Uhr Abschuss 1 Lancaster 15 km nordostw. Oosterland ins Ysselmeer durch Nachtjäger; Schicksal der Besatzung unbekannt."
Een Lancaster © Wikipedia
Op vliegveld Wyton in Engeland wordt ook al snel duidelijk dat een van de beste crews niet meer thuiskomt. De bemanning van de Lancaster ED603 hoorde namelijk bij de Pathfinders, een elite squad binnen Bomber Command. Dat is het onderdeel van Defensie dat zich bezighoudt met bombardementen van Duitse steden. De Pathfinders vlogen vooraan in de formatie en hadden als taak om de te bombarderen doelen te markeren.
Maar ook individueel hadden de mannen van de Lancaster ED603 bijzondere staat van dienst.

Piloot Tilbury (26 jaar oud)

Piloot Eric Tilbury wordt geboren in de Londense voorstad Chadwell Heath, maar verhuist al snel naar Southend-on-Sea. Eind juny 1939 meldt hij zich vrijwillig aan bij de Royal Air Force (RAF).
Piloot Tilbury © SMAMF
Na een training kan hij in 1941 zijn eerste vlucht maken. Hij schrijft brieven naar zijn zus, waarin hij vertelt over zijn ervaringen bij de RAF: "Beautifully balanced and wonderful machines to fly", zo schrijft hij over de vliegtuigen waarmee hij op dat moment de lucht in gaat.
Door veel vlieguren te maken, ontwikkelt Eric Tilbury zich als een uitstekende piloot. In april 1943 vliegt hij voor het eerst met een Lancaster, een No. 83 Squadron. Dat is het Squadron waar ook de Lancaster ED603 onder valt.
Tilbury maakt in totaal nog tien vluchten met de grote Lancaster, voordat hij op 13 juni omkomt in het IJsselmeer.
In totaal heeft piloot Tilbury 51 operationele vluchten gemaakt. Op 22 juni 1943 spoelt zijn lichaam aan aan de Friese kust. Hij is begraven in Stavoren.

Navigator Howsam (27 jaar oud)

Harold Elvin Howsam komt eind mei 1940 in dienst bij de RAF. Hij wordt getraind als navigator; de persoon aan boord van het vliegtuig die alles op koers moet houden.
Navigator Howsam © SMAMF
Vanaf juli 1942 vliegt Howsam bij No. 83 Squadron. Eerst met bemanning van Thomas Oakes, met wie hij 31 keer een missie volbrengt boven Duitsland, Frankrijk en Italië.
In de tijd met Oakes kruipt Howsam nog eens door het oog van de naald: hun vliegtuig wordt aan flarden geschoten door Duitse kogels. De bommenwerpers vliegt in brand, maar door goed werk van de bemanning kunnen ze toch veilig terugkeren naar Engeland.
Dat geluk heeft Howsam niet op 13 juni. Als hij neerstort met de Lancaster ED603, heeft hij 42 missies volbracht. Hij is op 23 juni in Workum begraven.

Bommenrichter Fletcher (20 jaar oud)

De Canadees Arthur Gordon Fletcher heeft geen twijfels over zijn aanmelding bij de RAF: "I am convinced that I did the right thing", schrijft hij in oktober 1942 aan zijn ouders. Al meteen na het uitbreken van de oorlog meldt hij zich aan en in 1941 mag hij beginnen aan zijn trainingen.
Bommenrichter Fletcher bij zijn aanmelding voor het leger © SMAMF
Fletcher heeft al van jongs af aan een fascinatie voor de luchtvaart en techniek. Zo bouwt hij modelvliegtuigen en krijgt hij een interne opleiding tot spoormonteur bij de Canadese spoorwegen.
Fletcher krijgt eerst een opleiding tot telegrafist en schutter, maar wordt later opgeleid tot bommenrichter. Hij is degene die ervoor moet zorgen dat de kostbare lading in de Lancasters haar doel bereikt. Na meer dan 30 missies, waarbij hij ook nog een keer gewond raakte, komt hij op 13 juni om het leven in het IJsselmeer.
Arthur Gordon Fletcher ligt op het kerkhof van Workum.

Staartschutter Sugar (21 jaar oud)

Gordon Sugar komt uit Barton Mills, een dorpje in het westen van Suffolk. Hij is het enige kind van zijn vader Robert en moeder Daisy.
Staartschutter Sugar met zijn vrouw Dulcie © SMAMF
Ruim voor de oorlog verhuist het gezin naar Oxford, waar Sugar ook zijn opleiding krijgt. Hij is actief in de bibliotheek en de jeugdclub van de lokale kerk, waar hij ook zijn vrouw Dulcie leert kennen.
Vrij snel na het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog maakt Sugar de keuze zich aan te melden voor de RAF. Hij is als boordschutter en staartschutter verantwoordelijk voor de verdediging van het vliegtuig tegen Duitse nachtjagers. Sugar vliegt meerdere keren met piloot Eric Tilbury, al voordat ze beide in de uiteindelijke Pathfinder crew van No.
83 Squadron belanden.
Net als dat van Tilbury en Howsam spoelt het lichaam van Sugar op 22 juni aan op de Friese kust. Hij is bij de kerk van Hindeloopen begraven.

Technicus Smart (27 jaar)

Arthur Bertram Smart wordt geboren in Darjeeling, in het oosten van India. Hij groeit op in een gezin met vijf kinderen, waarvan twee al op jonge leeftijd overlijden. Hij gaat naar een chique kostschool, die bekendstaat als het Eton van het Oosten.
Technicus Smart © SMAMF
Aan het eind van de jaren '30 verhuist Smart naar Engeland, waar hij zich in juli 1939 vrijwillig meldt als vliegtuigmecanicien van de RAF.
Anders dan zijn collegatechnici kiest hij er niet voor om veilig aan de grond te blijven, maar geeft hij zich op om mee te vliegen op missie. Vanaf 8 juli 1942 vliegt hij mee op bombardementsvluchten. Enkele maanden later trouwt hij met de Schotse Doreen Joan Wilmshurst, die werkt bij de Women's Auxiliary Air Force (WAAF).
Uiteindelijk maakt smart bij No. 83 Squadron 45 missies vol, bijna altijd met Charles Sprack, Meerdere keren zorgt Smart er met acute reparaties voor dat vliegtuigen veilig weer terug in Engeland komen. In april 1943 krijgt hij een hoge onderscheiding: de Distinguished Flying Medal.
Arthur Bertram Smart wordt nog steeds vermist.

Rugkoepelschutter Sprack (23 jaar oud)

Charles Sprack komt van het Isle of Wight, net ten zuiden van Engeland. In juni 1939 zegt hij zijn baan als metaalbewerker bij een scheepsbouwer op, om bij de RAF in dienst te gaan.
Rugkoepelschutter Sprack © SMAMF
Hij werkt in die eerste jaren als elektricien bij de luchtmacht, tot hij in 1941 wordt opgeleid tot boordschutter op een Lancaster. Het is zijn taak om vijandige vliegtuigen neer te schieten, en dat doet hij meerdere keren met succes.
Volgens de commandant van No. 83 Squadron heeft Charles een groot plichtsbesef en is hij een voorbeeld voor andere vliegers.
Net als Arthur Smart krijgt ook Sprack in 1943 de Distinguished Flying Medal. Hij heeft er met zijn kennis en talent meerdere keren voor gezorgd dat bemanningen veilig thuis konden komen.
Charles Sprack wordt nog steeds vermist.

Radiotelegrafist en boordschutter Moore (21 jaar oud)

Ray Moore is nog maar 16 jaar oud als hij in dienst komt bij de RAF. Hij krijgt een opleiding tot radiotelegrafist en boordschutter, en wordt verantwoordelijk voor de communicatie van en naar het vliegtuig.
Radiotelegrafist en boordschutter Moore © SMAMF
Volgens zijn leidinggevenden is Moore een moedig en kundig man, en het is daarom ook dat hij al snel mag aansluiten bij bemanningen met een hoge aanschrijving. Moore krijgt net als Sprack en Smart de Distinguished Flying Medal.
In 1941 stapt Moore in het huwelijksbootje met Elizabeth Watson. Zij is op dat moment al zwanger van hun eerste en enige kind: Graham.
Na het volbrengen van zijn eerste 'tour of operations' (bemanning van de bommenwerpers moesten 30 vluchten doen vóór hun tour voorbij was, bij de Pathfinders lag dat cijfer zelfs op 45), geeft Moore zich opnieuw op. Hij vliegt dan nog tien missies met de bemanning van Eric Tilbury.
Ray Moore wordt nog steeds vermist.

Stichting Missing Airmen Memorial Foundation

Dit artikel is mede mogelijk gemaakt door informatie van de Stichting Missing Airmen Memorial Foundation (SMAMF) uit Leeuwarden. Zij hebben in opdracht van de gemeente Súdwest-Fryslân contact met de nabestaanden van de vliegers. Ook hebben zij de geschiedenis van deze bemanning uitgezocht en opgeschreven in een boekje dat later te verkrijgen zal zijn bij het Verzetsmuseum. De SMAMF heeft een jarenlange ervaring met het uitzoeken van de verhalen van de vliegers die boven Friesland vermist zijn geraakt.
De informatie is ook terug te vinden op een speciale thema-website van de gemeente Súdwest-Fryslân: geborgenverleden.nl. Zij zijn opdrachtgever van de berging van de Lancaster ED 603.