Steenmarter, jakhals, wolf: "Je kunt ze wel willen tegenhouden, maar dat lukt je niet"

Door klimaatverandering en een andere manier van landbouw en waterbeheer verandert het landschap. Dieren verdwijnen en nieuwe soorten komen er voor terug.

De weidevogel, die in Fryslân altijd een goede plek had om te broeden, kan op het moderne boerenland geen kant meer op en verdwijnt in rap tempo uit beeld. Ook al steken provincie Fryslân en vrijwilligers veel geld en tijd in agrarisch natuurbeheer, het gaat slecht met de weidevogels. Elk jaar komen er minder van.

Bescherming van wat er nog over is, is hard nodig. Daarom worden predatoren als de vos, wilde katten en kraaien op plaatsen waar weidevogels nog broeden fel bejaagd. Ook de steenmarter mag dit jaar in belangrijke broedgebieden worden gevangen en gedood.

En nu de wolf zichzelf heeft uitgenodigd om een bestaan in Fryslân op te bouwen, dreigt ook nog eens het vee uit het land te verdwijnen. Kleinere veeboeren voorzien problemen en denken erover om te stoppen met hun hobby. Ze hebben genoeg verhalen gehoord dat het geen doen is om in het land lopend vee te beschermen.

Op sommige plekken durven mensen 's avonds niet eens meer de deur uit omdat er een wolf in de buurt is gezien.

Hoewel de oorzaak van het afnemen van de weidevogel niet door de roofdieren komt, vindt Sake Roodbergen het prima dat er jacht op wordt gemaakt. De oud-voorzitter van de Bond Friese Vogelwachten schreef veel over de natuur en het eierzoeken.

Hij wordt beroerd als hij langs zijn oude nazorggebied bij Akkrum fietst. In de jaren vijftig en zestig waren er veel kieviten, grutto's, tureluurs, leeuweriken, maar dat is niet meer zo. Er zit nu nog één scholekster in een dam te broeden, maar verder is het land leeg. In het voormalige paradijs met honderden weidevogels is het nu stil.

"Dit overkomt ons gewoon", zegt Harrie Bosma van de Zoogdierenvereniging. Door klimaatverandering, een laag waterpeil en moderne landbouw verandert de biotoop en komen andere soorten hierheen. De natuur in Fryslân is erg geschikt voor roofdieren als de vos, de jakhals en de wolf.

"Je kunt ze wel willen tegenhouden, maar dat gaat je niet lukken." En ja, het is sneu als de jakhals en de wolf schapen aanvallen en aanvreten, maar op de een of andere manier zal daar een beschermende oplossing voor moeten komen.

Hij doet onderzoek naar het gedrag van wilde zoogdieren in het veld, zoals de vos, de bruine rat en steenmarter. Ze komen allemaal tot leven op zijn laptop, in filmpjes die hij 's nachts met zijn wildcamera's heeft opgenomen. Zo krijgt hij een idee wat er allemaal in het veld ronddwaalt.

Vorig jaar stond er opeens zomaar een jakhals op zijn camerabeelden. Dat was schrikken, maar het was ook te verwachten. "De natuur en het landschap veranderen, de dieren komen mee", zegt hij.

Hij vindt het eerder interessant als bedreigend om te zien hoe de natuur verandert. En angst voor de komst van grote roofdieren vindt hij overdreven. Hij ziet het als een mooie nieuwe aanwinst.

Maar als hij foto's van een door een wolf uit elkaar gescheurd lam ziet, vindt hij dat ook afgrijselijk, maar dat wil nog niet zeggen dat je de wolf dan maar moet uitroeien.

Het afschieten van een enkele wolf, lost niets op, zegt hij. Er komen drie voor terug. En het mag ook niet. "We moeten leren leven met deze nieuwe situatie en dan maar uitzoeken hoe we de schade onder het vee zo goed mogelijk kunnen beperken."

Onder schapenhouders zijn de zorgen groot, nadat een aantal van hun dieren zijn aangevallen. Ze vragen zich af of die nieuwe natuur geaccepteerd moet worden. Marieke van Schuppen uit Gersloot is ecologisch schaapherder en haar 800 schapen weiden op meerdere plaatsen in Fryslân. Een keer had ze schapen bij Ter Idzard lopen, een gebied waar de wolf is gezien. "Ik ga er dan wel een keer extra heen om te kijken. We hebben ze weggehaald, want het is een risicogebied."

De voormalige boswachter vindt de wolf een prachtig dier. "Ik had op mijn kamer vroeger een grote afbeelding van een wolf geschilderd, maar de wolf past niet in Nederland in 2023."

Ze is woest als ze ziet hoe er met schapenhouders wordt omgegaan. In andere landen in Europa is er wel beheer, maar dat wil Nederland niet. "De politiek in Den Haag heeft helemaal geen noodzaak om dat snel uit te zoeken of dat kan. We voelen ons in de steek gelaten."

Jehan Bouma uit Aldeboarn maakt zich al twee jaar sterk voor een groot en hoog hek om het weidegebied van Fryslân. Toen hij met het plan kwam, werd gezegd dat er binnen vijf jaar 50 tot 150 wolven zouden zijn.

"We zijn nu twee jaar verder en er zijn al 50 wolven. De wolf is een gamechanger in het hele natuurverhaal nu de veiligheid van de mensen en dieren wordt bedreigd. Er kan straks geen vee meer buiten."

Een hek rondom het Friese weidevogelgebied is volgens hem de enige mogelijkheid om de wolf tegen te houden en daarmee het vee in het land te houden. Hij ergert zich aan mensen die een ideaalbeeld van de natuur hebben. "Die hebben oogkleppen op. De wolf past niet in het weidevogelgebied. Ik hoop dat de politiek de ballen heeft om dat te onderkennen en maatregelen neemt. Een enkele wolf afschieten daar red je het niet mee."

Ewout Schröder is mozaïekbeheerder. Voor een aantal boeren tussen Jirnsum en de Snitser Mar houdt hij alle weidevogels in de gaten en zorgt ervoor dat ze in alle rust hun legsels kunnen uitbroeden en hun jongen kunnen grootbrengen.

Hij overlegt met boeren of het niet beter is te wachten met het inzaaien van mais als er een groot aantal nesten in het land liggen. Ook probeert hij de predatiedruk in zijn gebied zo laag mogelijk te houden. Alles wat aan roofdieren bejaagd mag worden en voor zijn geweerloop komt, gaat dood.

En als de wolf zich meldt, staat er een nog zwaarder geweer gereed in zijn kluis.