Door corona lopen meer mensen vast in rouw: poli biedt hulp

Mensen die hun naasten zijn hebben verloren in de coronaperiode hebben een grotere kans om vast te lopen in hun rouwproces. Als je geen afscheid kunt nemen, heeft dat invloed op de verwerking.
Jos de Keijser over hoe het brein werkt:
Als het verlies niet goed kan worden verwerkt, blijft het ruimte innemen in het werkgeheugen en is er minder plaats om bijvoorbeeld na te denken over wat je 's avonds gaat eten. Mensen lopen dan vast in hun dagelijks leven.

Afscheid nemen is belangrijk

Afscheid nemen is heel belangrijk als iemand overlijdt. Jos de Keijser is klinisch psycholoog, psychotherapeut en bijzonder hoogleraar aan Rijksuniversiteit Groningen met als specialisme complexe rouw.
Uit onderzoek blijkt dat mensen die naasten hebben verloren in of door corona meer rouwklachten hebben. Vooral omdat ze vaak geen afscheid konden nemen of omdat ze meerdere mensen hebben verloren. Normaal gesproken loopt zo'n 10 procent vast in de rouw, maar bij coronaverliezen is dat 20 procent.

Complexe rouw

Het verlies van meerdere mensen tegelijkertijd, verlies door geweld of een akelig ongeluk en niet goed gehecht zijn in je jeugd zijn factoren die ervoor zorgen dat rouw kan overgaan in complexe rouw.
Gryt Nicolay © Omrop Fryslân
Gryt Nicolay verloor vier jaar geleden haar man Renze. Hij was hartpatiënt. Na een herseninfarct en revalidatie wist ze dat het niet lang meer zou duren. Hij kwam thuis en ij kon met haar zoon en dochter goed afscheid nemen.
Die ene zin, die hoorde ik dan de hele nacht.
Gryt Nicolay
Twee dagen voor de uitvaart kwam haar zoon Johannes totaal onverwacht te overlijden. Die ene zin, "Johannes is dood", bleef maar in haar hoofd zitten. In de nacht kon ze niet meer slapen. Ze kreeg fysieke klachten.
Uiteindelijk zocht ze hulp bij de huisarts en die verwees haar door naar de rouwpoli van GGZ Friesland.
Jos de Keijser over de laatste boodschap die een stervende vaak nog heeft:
De rouwpoli bestaat sinds juni 2020. Per jaar worden zo'n 50 mensen behandeld. Ook geeft de poli andere collega's steun of advies bij haar behandeling.
Jos de Keijser kan mensen helpen door EDMR (Eye Movement Desensitization and Reprocessing). Het heeft mevrouw Nicolay geholpen om de zin "Johannes is dood" uit haar werkgeheugen te halen, zodat ze niet meer iedere nacht wakker blijft.

Verschillend rouwen

De Keijser vertelt dat hij op de poli ook ziet dat mensen vastlopen omdat ze verschillend rouwen. Het is heel normaal dat ieder dat op zijn eigen manier doet. Hij heeft ook onderzoek gedaan naar ouders die hun kind verliezen. Vrouwen willen vaker hun verhaal delen, mannen kijken over het algemeen meer naar de toekomst. Dat iedereen hetzelfde moet voelen, is een misverstand.
Het verdriet kost veel energie, ook dat is normaal. Eigenlijk is rouwen een dagtaak, zegt hij. Het heeft allemaal tijd nodig. Grofweg wordt gezegd dat het een jaar duurt, maar ook dat kan voor iedereen anders zijn.
Als je na een jaar nog slecht slaapt, concentratieproblemen hebt en geen belangstelling voor andere mensen kunt opbrengen, dan wordt rouw complexe rouw.

Verplaats je levensdoelen

Als mensen boos blijven, kunnen ze rouw vasthouden. Of als ze schuldgevoelens hebben, bijvoorbeeld als de naaste door zelfdoding om het leven is gekomen.
Gryt Nicolay over hoe zij invulling geeft aan haar leven:
De Keijser ziet ook dat mensen meer kunnen blijven piekeren over wat ze anders hadden kunnen doen. Hij weet ook dat mensen die de meest verschrikkelijke zaken meemaken er toch ook weer in kunnen slagen om bijvoorbeeld te genieten van hun tuin. "Sadder but wiser." Je kunt niet terug naar hoe het was, maar je kunt wel je levensdoelen verplaatsen.

Troost in het maken van beelden

Mevrouw Nicolay gaat zich ook nooit meer zo kunnen voelen als toen haar zoon Johannes er nog was. Het gaat op en neer bij haar. Ze vindt troost in het maken van beelden. De hele coronaperiode vond ze moeilijk omdat ze amper contact met anderen kon hebben, terwijl juist dat contact, het erover praten, haar zo helpt.
© Omrop Fryslân
Op de rouwpoli helpen ze mensen die door corona geen afscheid konden nemen met het bedenken van een ander afscheidsritueel. Over het algemeen wil De Keijser zeggen dat het helpt om goed voor jezelf te zorgen, te bewegen en in een structuur te blijven. Zoeken naar zingeving. Van alleen thuis op de bank zitten, gaat het niet sneller voorbij.
In het programma Fan binnenút is vanaf maandag 20 september meer te zien over complexe rouw. Te zien om 17.15 uur bij Omrop Fryslân op televisie (en de hele avond ieder half uur in herhaling).
"Ik hoor ook zo vaak dat de omgeving zo stil blijft." Het zou een verschil kunnen maken als die omgeving gewoon vraagt en luistert. En als het dan echt niet gaat, zoek dan hulp via de huisarts. Er zijn mensen die kunnen helpen. Rouwen moet iedereen zelf doen, maar op de poli kunnen ze mensen wel helpen met het geven van een zetje, zodat ze zelf weer verder kunnen.