14 april: de tocht naar het noorden: Heerenveen, Drachten en Dokkum

14 apr 2020 - 08:35

Het is dit jaar 75 jaar geleden dat Nederland bevrijd werd van de Duitsers. De bevrijding van Fryslân begon op 12 april. In een serie van vijf artikelen staan we daar de komende dagen bij stil. Deel drie: de tocht naar het noorden.

Canadezen yn Ter Idzard - Foto: drentheindeoorlog.nl

"Ga maar veel bidden, want morgen blazen we de hele zaak op." Het zijn woorden die het angstzweet doet uitbreken bij de vouwen die nog gevangen zitten in Crackstate. Het Heerenveense gemeentehuis dat nu het hoofdkwartier van de Sicherheitsdienst (SD) is.

Een heel beruchte plaats in de oorlog, waar veel gevangenen (vaak verzetsmensen) door de SD gemarteld en omgebracht werden. De woorden die de SD-er de vrouwen in de nacht voor de bevrijding toesnauwt, bevestigen hun idee dat zij en de ongeveer zestig mannen die daar gevangen zitten, hun leven niet veilig zijn. De vorige dag hebben ze gehoord hoe er de hele dag gesleept is met dozen en kisten, mogelijk explosieven.

Op zaterdag 14 april trekken de Canadezen onverbiddelijk op naar Heerenveen. Omdat een brug in het zuidwesten van Oudeschoot opgeblazen is, moeten de verkenners een kleine omweg nemen. Maar gelukkig is de brug van Mildam niet in bezit van de Duitsers en zo kunnen de Canadezen eindelijk Heerenveen binnen rijden, zonder al teveel strijd.

Mars van leden van de NBS bij de bevrijding in Heerenveen - Foto: Tre

Schietpartij boven Tjalleberd

Maar in de streek rondom Heerenveen is dat wel anders. Bij Haskerdijken leveren de Duitsers veel strijd en dus besluiten de Canadezen in oostelijke richting een brug over de Hooivaart te zoeken. Zo komen ze uit voor de boerderij van Site Veenstra en zijn vrouw Bet Veenstra-Adema, bij de Warrebrêge dus, noordelijk van Tjalleberd. Daar hebben de Duitsers zich intussen ingegraven: ze zijn niet van plan deze brug over te geven. Maar als de Canadezen tanks inzetten en op ze schieten, maken ze met een witte lap duidelijk dat ze zich willen overgeven.

Heerenveense verzetscommandant Sieger van der Laan is mee om de Canadezen de weg te wijzen en bij het zien van de witte vlag wil hij graag in onderhandeling met de Duitsers. De Canadezen raden hem dit af, maar Van der Laan gaat toch. In spanning wachten de bevrijders af wat er gaat gebeuren, tot ze ineens zien hoe een Duitse commandant hem neerschiet. De Canadezen openen het vuur op volle kracht en een lange beschieting volgt. In de middag staken ze het vuur en weten de Duitsers toch te ontkomen.

Wat zullen de Duitsers op het laatste moment nog doen met de gevangenen in Crackstate?

Gerlof de Wolf
Foto: x

Spanning in Crackstate

De lange beschieting is ook te horen in Crackstate, waar de spanning nog altijd oploopt. Wonder boven wonder zijn de zes vrouwen intussen vrijgelaten, maar de 60 gevangen mannen zitten nog altijd in doodsangst.

Bakker Gerlof de Wolf hoort het geknal en de geruchten van aankomende Canadezen in spanning aan. Hij was degene die altijd het eten voor de gevangenen van de gaarkeuken naar Crackstate bracht en is zeer begaan met het lot van de mannen. "Bange voorgevoelens maakten zich van mij meester. Wat zullen de Duitsers op het laatste moment nog doen met de gevangenen in Crackstate? Wat zullen ze doen met Crackstate zelf en met het telefoongebouw? De lucht in? Hetzelfde lot dus als onze bruggen? Of zullen er in Crackstate misschien tijdbommen liggen? De mensen maakten elkander bang en bevreesd."

'Ze staan op de Bronlaan!'

Ondertussen is aan de andere kant van Fryslân de bevrijdingstocht van de Royal Canadian Dragons richting de waddenkust. 's Ochtends vroeg hoorden ze in Drachten al schoten uit de buurt van Ureterp en in de loop van de ochtend is het eindelijk hun beurt.

De eerste Canadese verkenningswagens en pantserwagens rijden via de Ureterpvallaat en de Noordkade Drachten binnen en de bevolking stroomt massaal toe om ze onder gejuich binnen te halen. Via Drachten rijden ze naar Veenwouden. Daar loeit om 10 uur nog de sirene omdat er geschoten wordt tussen de Duitsers en de BS. In de middag rijdt een groep van 40 Canadese soldaten Veenwouden binnen en 's avonds is het ook feest in Damwoude.

De auto waarmee Duitsers proberen te vluchten bij de Woudpoortsbrug in Dokkum. - Foto: Foto: Fries Verzetsmuseum
(advertinsje)
(advertinsje)