Uit het Omrop-archief: documentaires over de Tweede Wereldoorlog

Dit jaar vieren we dat Fryslân 75 jaar geleden is bevrijd. Met een sobere viering op 15 april is er onlangs bij stilgestaan en in de aanloop naar 4 en 5 mei zal er nog wel meer aandacht zijn voor de Tweede Wereldoorlog. Door de jaren heen heeft Omrop Fryslân vele documentaires gemaakt over onderwerpen die met die oorlog te maken hebben. We halen zeven pareltjes uit het archief tevoorschijn.
Herman Zilverberg © Omrop Fryslân

"Ik huil van binnen"

In 2002 maakte Herman Zilverberg, geboren in 1920 en wonend in Drachten, een reis terug naar Auschwitz het kamp waar hij in 1945 een paar maanden gevangen was geweest.
Hij doet feitelijk verslag van wat hij heeft meegemaakt, terwijl hij door het voormalige concentratiekamp loopt. Huilen doet hij niet bij zijn herinneringen aan de verschrikkingen. "Ik huil van binnen", zegt hij..
Toos en Antje © Omrop Fryslân

"Toen ze weggingen, konden we ze niet meer missen"

De Limburgse Toos en de Friese Antje zouden elkaar nooit hebben leren kennen, maar door de oorlog werden ze beste vriendinnen. In 1995 is een portret van beide vrouwen gemaakt. Toos kwam als jong meisje met haar familie als evacué in 1945 naar wat toen Haulerwijk Beneden (nu Waskemeer) heette. "We zagen er erg tegenop," zegt Antje, "maar toen ze weer weggingen, konden we ze niet meer missen."
Toos gaat bij Antje op bezoek met Limburgse vlaai en wat volgt, is een ontroerende ontmoeting, waarbij beide vrouwen elk in hun eigen taal praten over wat ze samen beleefden.
De Overval © Omrop Fryslân

Achter de schermen bij 'De Overval'

De film 'De Overval' uit 1962 was een groot succes. Wie kent het beroemde verhaal niet van het verzet dat op 8 december 1944 51 gevangenen uit de Leeuwarder Blokhuispoort bevrijdde?
De documentaire 'De kraak de film' uit 2003 kijkt achter de schermen bij de film, hoofdrolspelers Piet Römer en Kees Brusse vertellen over hun rol en ook scenarioschrijver Lou de Jong komt aan het woord.
Fersetsfilm fan Eppie Bultsma © Omrop Fryslân

"Eppie had de contacten"

Eppie Bultsma was één van de belangrijke mensen van het verzet. Hij maakte vlak na de bevrijding een film over de periode dat de NBS (Nederlands Binnenlandse Strijdkrachten) actief was, van september 1944 tot juni 1945, met activiteiten van het verzet, zoals de Luisterpost, voorbereidingen op de Overval en de koeriersdienst.
Na de oorlog emigreerde hij met zijn gezin naar Amerika. In 1991 schonk zoon Jake de film aan Verzetsmuseum Friesland. "Eppie had de contacten" zei Truus Kuipers over de filmer. Hij was een man van documentatie, het zat in zijn aard om dingen vast te leggen.
Der Dames Verzet © Omrop Fryslân

Der Dames Verzet

Onder de naam 'Der Dames Verzet' is een theatervoorstelling gemaakt waarbij het verhaal wordt verteld van Esmée van Eeghen, Joop van der Helm (vrouw van Krijn van der Helm ) en An Jaakke, de vrouw die Esmée zou verraden.
In de documentaire uit 2003 zien we hoe de drie actrices onderzoek doen voor het stuk en horen we van mensen die Esmée van Eeghen gekend hebben wat voor vrouw ze was.
Fakânsjehûs De Terrorist © Omrop Fryslân

"Huilen deed je 's nachts in bed"

De Terrorist was de naam van een vakantiehuis op Ameland, bedoeld voor vrouwen die hun man in de oorlog hadden verloren. De omgebouwde Duitse bunker was een sobere accommodatie voor de weduwen waar ze met hun kinderen heen konden.
Ondanks het gedeelde verdriet - "Huilen deed je 's nacht in bed" zegt een van de vrouwen - gaf het verblijf ook veel plezier. In de documentaire uit 1999 vertellen drie vrouwen (en hun kinderen) over de tijd op het eiland. Ook directrice 'tante Truus' oud-verzetsstrijder, komt aan het woord.
© Ruurd Rodenburg

De vijfsprong in Leeuwarden

Tandarts Ruurd Rodenburg keek uit op de vijfsprong, een rotonde bij de P.J. Troelstraweg. Stiekem door de gordijnen filmde hij vanuit zijn bovenwoning wat hij op straat zag; hordes mensen onderweg naar het vliegveld om daar te werken, maar ook het ophalen van de Joodse familie De Jong door de Duitsers.
In de documentaire uit 1995 vertellen twee buurtbewoners, jongetjes toen, hoe zij de tijd beleefden en een andere buurtbewoner vertelt over zijn lidmaatschap van de Duitse Jeugdstorm.
Geart de Vries vertelt over de documentaires De Vijfsprong en de verzetsfilm van Eppie Bultsma
Kijk voor meer programma's uit het rijke Omrop-archief op www.weromrop.nl.. Bij het thema '75 jaar bevrijding' staan nog meer programma's die onder dat thema vallen.