Terug in de gymzaal: het examen aardrijkskunde brengt de wereld dichterbij

Maar nog voor de eerste vraag komt de examenspanning weer terug.

Met klamme handen loop ik na jaren weer mijn oude school in: Montessori High School in Leeuwarden. In mijn tijd heette de school het Piter Jelles Montessori.

Ik buig me drie uur lang over het havo-eindexamen aardrijkskunde. Er is helaas geen docent meer die ik van vroeger ken, maar de gymzaal is eigenlijk nog hetzelfde.

Ik krijg een plekje precies in het midden. Als het epicentrum van een lichte beving op de schaal van oude faalangst.

Ik moet weer denken aan mijn worsteling met de grafieken van vraag en aanbod bij het economie-examen. Dat kwam ik niet te boven, het werd een herexamen.

Terwijl iedereen examenfeestjes vierde, zat ik in dit lokaal te strijden voor mijn diploma.

"Succes maat", hoor ik achter me. Twee jongens geven elkaar een hand. Het valt me op dat de leerlingen opvallend ontspannen zijn.

Misschien omdat dit examen voor de meesten het laatste is.

Dan krijg ik een stapel papieren: een opgavenboekje, een bronnenboek en een kaartenkatern. Een grote atlas hoeft niet meer, want de benodigde kaarten zijn afgedrukt.

Bijna sla ik alles uit nieuwsgierigheid al open, maar ik word er meteen op gewezen dat dat niet de bedoeling is.

Ook voor mij wordt geen uitzondering gemaakt. En net daardoor voel ik me weer even een van hen.

De eerste opgave gaat over het van origine Italiaanse bedrijf Nutella.

De chocopasta vliegt de hele wereld over en ik moet argumenten bedenken waarom het merk wel en niet geamerikaniseerd is.

Daarna volgen er vragen over de Passport Power Index en waarom mensen met het ene paspoort bijna overal naartoe kunnen en het voor anderen vooral grenzen laat zien.

In een tijd van oorlog, migratie en asieldebatten voelen deze vragen verre van abstract.

Even later zit ik op Java, bij vulkanen, aardplaten en caldeiras. En in Kenia kijk ik naar verwoestijning en hoe vegetatie terug kan komen op plaatsen die kwetsbaar zijn door klimaatverandering.

Ik bespeur dat ik de vragen gemakkelijk kan beantwoorden omdat ik nu meer van de wereld gezien en begrepen heb.

Al moet ik termen gebruiken die niet meteen naar boven komen, zoals de intertropische convergentiezone, namen van aardplaten en de boreale landschapszone.

Daar laat ik wat puntjes liggen.

Ik schrik wakker uit mijn hyperfocus. Aan het begin van het examen mocht ik op een roze papiertje op mijn tafel 'thee' of 'koffie' opschrijven. Nu wordt mijn kopje thee ingeschonken. Deze service had ik niet eerder meegemaakt.

Uiteindelijk komt het examen terug naar Nederland: via de Vecht, het IJsselmeer, waterbeheer en de leefbaarheid op de Waddeneilanden.

Wat moet er gebeuren aan oplopend water van de Vecht? En wat is de rol van lokale waterschappen en Rijkswaterstaat?

Het zijn dagelijkse kwesties in een land waar water altijd weer boven komt.

Ik bestudeer de landkaarten en scherp mijn antwoorden aan tot de laatste minuut. Net als toen wil ik alle tijd gebruiken.

Door het raam zie ik een boom die er vroeger ook al stond. Een stille getuige van mijn gedachten over de wereld buiten deze gymzaal.

Die wereld kwam later ook echt dichterbij. Ik stond een paar jaar geleden op een actieve vulkaan, en onderzoek naar klimaatverandering bracht mij naar een eilandengroep in de Stille Oceaan.

Wat begon met kaarten en begrippen, werd later kijken naar hoe mensen en landschap met elkaar verbonden zijn.

Na afloop kan ik het examen zelf nakijken. Op een paar begrippen na vloog ik er met gemak doorheen.

En voor wie zich afvraagt of het met dat examen economie nog goedkwam? Gelukkig haalde ik de tweede keer een dikke 7!