Onderzoekers hangen microfoons in de Waddenzee om geluiden van bruinvissen te bestuderen

Vanaf het achterdek van de tonnelegger Waddenstroom vanaf Rijkswaterstaat verdwijnt er een rode boei de Waddenzee in, zoals geregeld voorkomt. Maar er is toch iets anders dan anders.

Tussen het stuk cement dat de boei op zijn plek houdt en de boei zitten twee dingen die er anders niet thuis horen. Een daarvan is een onderwatermicrofoon.

Boven de zwart-witte microfoon hangen wat gele boeien met lucht erin die ervoor zorgen dat het apparaat boven de zeebodem blijft zweven.

Om de vier maanden halen onderzoekers de microfoon weer omhoog voor een nieuwe accu en om het geluid dat er onderwater opgevangen is op te halen. En dat drie jaar lang.

De onderzoekers van de Rijksuniversiteit Groningen en de Universiteit Leiden zijn in veel geluiden geïnteresseerd. Maar mogelijk wel het meest in die van de bruinvissen.

De bruinvis is de kleinste walvis die we hier hebben en mensen zien ze steeds meer in de Waddenzee.

Bruinvissen praten met elkaar door klikgeluiden en die geluiden zetten zij ook in om de weg te vinden en te jagen op andere vissen. Maar wij weten eigenlijk niet goed hoe ze de Waddenzee precies gebruiken.

Op initiatief van de Waddenvereniging, met geld van het Waddenfonds en met steun van het ministerie van Landbouw, Visserij Voedselveiligheid en Natuur wordt daar nu wat aan gedaan.

Daarvoor zijn deze onderwatermicrofoons zeer geschikt. Want die registreren dat klikgeluid heel goed.

Woensdag zijn er drie van deze zogenaamde hydrofonen geplaatst; de laatste op zo'n twee uren varen van Harlingen. Zo'n beetje op één lijn met de Zuidwal; een oude gaswininstallatie.

Er komen nog negen bij verspreid over de hele Waddenzee. Het is niet de eerste keer dat deze methode ingezet is. Maar op deze schaal, zo lang en gebiedsdekkend, is het nog niet gedaan.

De bruinvis mag dan wel het meest aansprekende deel van dit onderzoek zijn, maar daar blijft het niet bij. Op deze roerige woensdag komt er van alles voorbij varen; recreatieschepen, zeilende klippers, vissende garnalenvissers, een veerboot en een hele grote zandzuiger.

En overal waar wij, mensen actief zijn, maken we doorgaans ook geluid. Dat geluid kan van invloed zijn op die onderwaternatuur. Dat geluid pakt een microfoon ook mee.

Van windmolenparken, die er niet zijn in de Waddenzee, is bekend dat vooral bij de aanleg van zo'n park geluidvrij komt waar bruinvissen en zeehonden last van hebben.

Die invloed van geluid op onderwaternatuur is ook niet zo vreemd. Geluid verplaatst zich onder water viereneenhalf keer sneller en klinkt ook nog harder.

Het is echter niet eenvoudig om vier maanden aan geluid te bestuderen en erachter te komen welk geluid bij welke activiteit van mens, dier, vogel of vis hoort.

Van de meest voorkomende geluiden zijn wel voorbeelden beschikbaar. Met behulp van kunstmatige intelligentie kan zo al veel geluid worden geïdentificeerd.

Zo krijgen we langzaam zicht op het onderwatergeluidslandschap en wat daar rondzwemt. En dat kan weer worden gebruikt voor een goed beheer van de Waddenzee.