Scholen moeten aan de bak: Fries wordt straks overal examenvak

Maar zijn scholen daar klaar voor? Veertien scholen bieden Fries al aan als examenvak.

In 2030 moeten bijna alle 53 scholen met een bovenbouwlocatie deze mogelijkheid bieden aan leerlingen, met uitzondering van een aantal scholen met een ontheffing zoals het Linde College, de ISK-klassen en De Jutter op Vlieland.

Uit een rondgang van Omrop Fryslân langs scholen met een bovenbouwlocatie blijkt dat nog niet alle scholen voor ogen hebben wat ze straks kunnen verwachten aan leerlingen die kiezen voor het Fries.

Wel geven ze over het algemeen de voorkeur aan om het vak zelfstandig te geven en om niet samen te werken met andere scholen.

De scholen van OVO (Openbaar Voortgezet Onderwijs Fryslân-Noord), waaronder onder meer Piter Jelles onder valt, zijn een uitzondering.

Deze school sluit niet uit dat leerlingen in sommige gevallen naar een andere locatie moeten reizen voor het Fries.

Bij Aeres in Leeuwarden en Buitenpost staat het Fries dit jaar voor het eerst op het programma.

Aeres Heerenveen was vorig jaar de eerste school van de koepel waar het Fries op het programma stond en Sneek is volgend jaar aan de beurt.

In 2020 stond de ambitie om Fries aan te bieden al in het nieuwe visieplan van de directie, vertelt Ytje Hoekstra, coördinator Fries van de school.

"In het kader van kansengelijkheid vinden we dat de moedertaal ook moet worden aangeboden. Als je het hebt over taalverwerving dan is het aanleren van een vreemde taal nog moeilijker als je de bouwstenen van je eigen taal niet beheerst."

Het vak trekt behoorlijk wat belangstelling. In Heerenveen zijn er dit jaar zes examenkandidaten, in Leeuwarden doen er twaalf mee en in Buitenpost doen negen kinderen examen in het Fries.

Dat is niet zo gek, omdat de voertaal op de scholen meestal ook Fries is.

"En dan vooral op onze plattelandslocaties natuurlijk."

Naast Aeres is het Fries dit jaar ook nieuw op het Carmel Lyceum in Hurdegaryp.

Het Fries wordt nu nog niet aangeboden op basis- en kaderniveau.

"Dat is iets moeilijker te regelen. Op deze niveaus wordt maar in zes vakken examen gedaan. Kinderen moeten dan een profielvak inleveren. Wij zijn er wel mee bezig, maar het is wat lastiger te regelen", volgens Hoekstra.

Piter Jelles Ynsicht in Leeuwarden is de eerste school in Fryslân die het Fries aanbiedt op basis-/kaderniveau.

Volgend jaar doen daar voor het eerst in Fryslân kinderen examen in.

Docente Debbie van Elden geeft nu les aan 55 kinderen die volgend jaar examen doen: drie klassen dus.

"Wij hebben een profiel Product en Dienstverlening met veel bètavakken. Voor kinderen die dat moeilijk vinden, is het heel mooi dat ze nu ook de keuze hebben om een taal te volgen."

Bovendien vinden ze het mooi om iets over de eigen cultuur te leren, ziet Van Elden.

Anders dan leerlingen van de mavo, havo en het vwo is er voor basis- en kaderniveau geen schriftelijk eindexamen. De cijfers van het schoolexamen tellen als eindcijfer.

"Aan de ene kant jammer. Aan de andere kant zijn onze kinderen praktisch ingesteld."

Van Elden heeft een opdracht bedacht waarbij de kinderen een presentatie moeten houden over een onderwerp.

"Dat kan over Mata Hari, sport, een gebouw of iets anders gaan. Ze maken dan een uitnodiging en vertellen ons op locatie over het onderwerp."

Naast de verplichting van het Fries als examenvak verandert er nog iets voor het Fries. Het vak gaat er voortaan anders uitzien.

Het examen richt zich nu vooral op spelling en grammatica. In de nieuwe setting krijgen ook geschiedenis en cultuur een grote rol.

Tjeerd Kooistra, docent Fries van csg Liudger in Burgum, is enthousiast.

Met collega's van zeven andere scholen in Fryslân heeft hij zich de afgelopen jaren gebogen over de nieuwe invulling van het vak.

Iedere donderdagmiddag kwamen ze bij elkaar om te praten en te schrijven.

"Het was mooi dat we dat zo konden doen. Normaal zijn docenten Fries echte eenpitters."

De Omrop Fryslân-serie van Tjits over dialecten, de filmpjes van HEA! en die van Eduard Rekker, alias de Fryske Vlogger, bieden een mooie aanvulling op het lesmateriaal.

"Het biedt aanleiding om discussies te voeren over wat cultuur is. Is dat een museum, of is cultuur ook nog iets anders? Je kunt een vergelijking maken met het Oost-Fries: welke woorden kun je herkennen?"

"En de taal komt wel terug in bijvoorbeeld een verslagje over je afkomst naar aanleiding van het thema Dorp en wortels."