Wandeltocht in Leeuwarden brengt Mata Hari even tot leven: "Deze vrouw leidde meerdere levens"

'Sie war eine tolle Frau', klinkt het bij het standbeeld van Mata Hari. Aleida Mosterman is gids bij Leeuwardertour en geeft vandaag een voorproef van de Mata Hari-wandeling aan Omrop Fryslân. Ze schiet alvast uit de startblokken bij twee Duitse passanten.

Een gevalletje beroepsdeformatie, zo lijkt het. "Tja, ik zag ze naar het beeld kijken. Dan kan ik het toch niet laten hè."

Mosterman is een van de gidsen die een reeks wandelingen leidt door Leeuwarden. Meanderend door de stad vertellen zij over het leven van de "beroemdste Nederlandse vrouw uit de geschiedenis". Ze werd bekend als exotisch danseres en spionne tijdens de Eerste Wereldoorlog.

De wandelingen zijn op 12 april, 5 en 19 juli, en 2, 7 en 9 augustus. Op haar geboortedag, 7 augustus, is er onder meer een lezing en een herdenking voor de vrouw die tot haar 15de in Leeuwarden woonde.

Of het terecht is dat deze 'femme fatale' in het licht wordt gezet? Mosterman meent van wel. Ze wijst naar een foto op een folder. Mystiek en schaars gekleed, staat ze zelfverzekerd in het middelpunt, te midden van enkele andere vrouwen.

"Op haar hoogtepunt trad ze op in beroemde operagebouwen in Parijs en Milaan. Een vrouw uit Leeuwarden! Prachtig toch? En dan later ook nog spion. Deze vrouw heeft meerdere levens geleid."

Los daarvan roemt Mosterman haar onafhankelijkheid. "Mata Hari scheidde van haar alcoholistische man. En scheiden was erg ongebruikelijk in die tijd. Maar ze durfde haar eigen pad te kiezen", vertelt de gids, die tevens vertelt dat Margaretha Geertruida Zelle, zoals haar echte naam was, ook nog een zoontje verloor.

Naar alle waarschijnlijkheid door een kwikvergiftiging, die hij kreeg na besmetting met syfilis, overgedragen door zijn vader. "Deze vrouw was enorm veerkrachtig."

Mosterman steekt de weg over en gluurt naar binnen bij Kelders 33. Hier werd Mata Hari 150 jaar geleden geboren. Onder was de hoedenzaak van haar vader.

Binnen staan verschillende attributen die over haar verhalen. Waaronder een bordje, dat zegt: 'I create the myth that I'm living in'. Vertaald: 'Ik schep mijn eigen mythe'. "Dat heeft ze mooi gezegd, vind je niet?"

Deelnemers van de wandeling zullen een bevlogen gids treffen. Lopend richting de lagere school van Mata Hari, trekt Mosterman de stop eruit.

In enkele minuten wordt het hele spionnenhoofdstuk uit de doeken gedaan. Haar dure levensstijl, de heimelijke dubbelrol bij de Fransen en Duitsers, de twijfels over dat hoogverraad en haar einde voor een Frans vuurpeloton. Niets blijft liggen.

"Ja, ik vind het gewoon mateloos interessant dat deze eigenzinnige vrouw hier geleefd heeft", zegt ze op het Hofplein voor de voormalige lagere school.

"Maar sowieso de geschiedenis in deze stad hoor." Wijzend over het plein: "Kijk die boom daar is geplant voor de troonbestijging van Wilhelmina, en daar, dat Fletcher Hotel, dat was vroeger van de Oranjes. Er is hier zoveel te zien!", zegt ze. "Maar goed. Mata Hari dus.."

De wandeling is voor groepen van ongeveer 15 mensen, duurt zo'n 1,5 uur en start in het Historisch Centrum Leeuwarden. De gidsen leiden de deelnemers langs zo'n acht Mata Hari-highlights,

Een daarvan is een rood, statig pand aan de Grote Kerkstraat. Ook daar prijkt een Mata Hari-bordje op muur.

"Haar vader verdiende goed. Totdat hij failliet ging door verkeerde besluiten op de aandelenmarkt. Toen verliet hij het gezin en trok naar Den Haag."

Dan gaat plots de groene voordeur open. Eigenaar Hotse Spanninga laat iemand uit en kijkt dan vragend naar het duo voor zijn huis.

"Mata Hari zeker?" Vooral in zomer scharrelen er allemaal mensen voor zijn huis. "Ik kan er soms amper langs", zegt hij. "Vooral de Japanners zijn volhardend. Ze steken zelfs de selfiestick boven de vitrage om een foto van het interieur te maken."

Of we de hal ook willen bekijken. Halverwege de vraag staat Mosterman al in de woning. Ze staart naar de indrukwekkende glas in loodramen, vanaf de beige marmeren vloer waarop de Friese spionne vroeger heeft gestaan. "Toch bijzonder."

Eerder vertelde de gids dat de mening over Mata Hari met de tijd veranderde. Vijftig jaar geleden werd haar beeld onthuld in Leeuwarden. Daarvoor gingen lang niet bij iedereen de handen op elkaar. Want het bed delen met al die mannen, dat was toch niet gepast?

"Dat dat aparte mens hier een plek krijgt", was de teneur, zegt Mosterman. Inmiddels ligt dat anders.

"Er is nu meer besef dat ze geen gemakkelijk leven had, en dat ze daarom via haar contact met mannen probeerde te overleven."

Spanninga knikt instemmend en concludeert: "Tja, Mata Hari. Ze heeft zich liggend staande gehouden..."