De gemeente doet veel meer dan je denkt: dit zijn een paar opvallende taken

Eigenlijk is het de taak van nabestaanden om te zorgen voor een afscheid van een familielid. Maar wat als er geen nageslacht is of al heel lang geen contact met de familie? In zo'n geval pakt de gemeente dat op.

De gemeente Leeuwarden regelt gemiddeld zo'n 18 begrafenissen per jaar. Meestal wordt de gemeente door de politie ingeseind dat er iemand is gevonden en zij geen familie hebben achterhaald.

De gemeente heeft afspraken met een uitvaartverzorger. Deze haalt het lichaam op uit de woning en dan begint de gemeente met de voorbereiding.

Als eerste gaat de gemeente op zoek naar nabestaanden. Voor het geval dat dat niet lukt, heeft de gemeente een draaiboek klaar. Met de uitvaartverzorger zijn afspraken over een sobere begrafenis: een simpele kist, een klein bloemstukje, een kleine advertentie in de krant, een korte dienst en na afloop een kopje koffie (zonder cake).

Het is niet veel, maar "wij proberen altijd wel om het zo persoonlijk mogelijk te maken", vertelt Japke Nieuwenhuis van de gemeente Leeuwarden.

Voor zulke gemeentelijke begrafenissen heeft de gemeente plak op de Noorderbegraafplaats in Leeuwarden. Een steen komt er niet op het graf, maar wel een bordje met een naam. In sommige gevallen wordt gekozen voor een crematie.

"Als wij de begrafenis regelen, gaan we ook altijd door het huis. Soms vinden we een wens dat ze liever gecremeerd willen worden. Dan regelen wij dat."

De gemeente bewaart de as dan een tijdje. Als er dan toch nog familie boven water komt die belang heeft bij de as, kunnen ze dat ophalen. Gebeurt dat niet, dan wordt de as uitgestrooid over een uitstrooiveld.

En de kosten? Die worden als het kan verhaald uit de nalatenschap.

Je zou zeggen dat de kerktoren bij het kerkgebouw hoort en daarom eigendom is van de kerkelijke gemeente. Maar dat is niet in elk geval zo.

In 1798 kwamen de kerktorens namelijk in handen van de burgerlijke gemeente. Vanaf de toren heb je een mooi uitzicht over de omgeving: handig in het geval van vijandige troepen en met de klokken kun je mensen waarschuwen voor brand of iets dergelijks.

Vanwege het overgangsrecht zijn de kerktorens van voor 1798 in handen gebleven van gemeenten. Dat was de gemeenten ook lang niet altijd duidelijk.

In 2000 stapten een aantal kerkelijke gemeenten uit Leeuwarden, Harlingen en Boarnsterhim daarom naar de rechter. Zij betaalden al jarenlang voor het onderhoud van de toren, terwijl de gemeente eigenaar was. Dat moest maar eens veranderen vonden de kerken.

De gemeente vond dat de kerk zich al jarenlang als eigenaar had opgesteld en daarom ook officieel bezitter was van de toren. De rechter ging daar niet in mee: de enige reden dat de kerken betaalden voor het onderhoud, was om te voorkomen dat deze zou omvallen.

In de praktijk hebben gemeenten het eigendom van de kerktorens overgedragen aan stichtingen die er ook voor zorgen voor het onderhoud. De gemeente betaalt vaak mee via subsidies.

Nou ja, er zijn natuurlijk geen ambtenaren die de straten met een schepje langs lopen om de hondenpoep achter de hond op te ruimen. Maar ze kunnen er wel voor zorgen dat de voorwaarden voor schone straten er zijn.

Zo heeft de gemeente Leeuwarden 60 'hondenlosloopterreinen' met speciale hondenspeeltoestellen en tweehonderd bakken waarin je de hondenkeutels kunt gooien.

Dat kost natuurlijk wel veel geld en daarom int de gemeente Leeuwarden ieder jaar hondenbelasting. Er zijn niet meer veel gemeenten die dat doen. In Fryslân moet je naast Leeuwarden alleen op Vlieland en in de gemeente Smallingerland betalen voor een hond.

Dankzij het geld betalen alleen hondenbezitters voor het onderhoud, zo geeft de gemeente Leeuwarden aan. En de mensen krijgen er ook wat voor terug: vorig jaar kregen ze een lampje zodat ze de hond ook in het donker veilig uit kunnen laten.

Op Vlieland gaat het geld in de grote pot, maar krijgen de hondenliefhebbers er ook wel wat voor terug. Op het eiland hangt de gemeente "op strategische plekken" hondenpoepzakjes op.

Vlieland vertrouwt erop dat burgers braaf aangeven of ze een hond hebben gekocht. Maar de gemeente Leeuwarden geeft aan dat ze het voor de zekerheid zo nu en dan wel even controleren.

De gemeente past natuurlijk een beetje op alle inwoners. Maar voor veteranen, iemand die gediend heeft in een oorlog of vredesmissie, moeten ze net een stapje harder zetten.

Dat gaat nog niet altijd van harte. In 2023 gaf de Veteranenombudsman aan dat gemeenten wel eens wat beter hun best mogen doen. Soms weten de ambtenaren niet dat ze deze taak hebben en anderen nodigen ze alleen uit voor herdenkingen.

Voor een voorbeeld zouden ze kunnen kijken naar Waadhoeke. Deze gemeente heeft al jaren een speciale Veteranendag voor de 456 veteranen in hun bestand. Vanuit deze dag is er weer een stichting opgezet die geregeld een inloopcafé organiseert in de Bogt fen Guné in Frentsjert.

Natuurlijk stuurt ambtenaar Lourenske Steenstra de veteranen ook de uitnodiging van herdenkingen, maar als ze de kans krijgt om de veteranen persoonlijk te helpen, zal ze dat niet laten.

Zo was er een paar jaar geleden een veteraan bij een bijeenkomst die er wat armoedig bijliep. "Ik had al een gevoel dat het niet goed ging."

In het gesprek vertelde hij over zijn PTSS en de schuldsanering. Wat hij dan leuk vond om te doen, vroeg Steenstra. "Toen vertelde hij dat hij graag mocht zwemmen, maar dat niet zo vaak deed vanwege geldzorgen."

Steenstra toetste bij haar collega's naar geldpotjes en regelde een abonnement. "Later kwam hij bij me om te vertellen dat hij dat zo gewaardeerd had."

Jazeker, als rat moet je oppassen voor de gemeente. En dat geldt ook voor muizen, wespen of de eikenprocessierups. De gemeente rekent af met alle dieren die overlast bezorgen.

Burgers kunnen aan het meldpunt bij de gemeente doorgeven (te vinden op de website) als er ergens overlast is en dan wordt er professionele hulp ingeschakeld. Dat wil zeggen als het gaat om overlast in de openbare ruimte.

Als er een wespennest onder je eigen dakpan zit, moet je je er nog zelf mee redden. Wel heeft de gemeente het liefst dat je het even meldt als er een rat of iets dergelijks rondloopt, zodat ze de bron kunnen achterhalen.

De gemeente Terschelling heeft het er bijvoorbeeld druk mee. Op het eiland kwamen nooit ratten voor, maar in de zomer van 2024 zagen mensen ze ineens lopen.

In eerste instantie werden rattenschieters ingezet, maar dat was niet genoeg. Vijf eilanders zijn nu opgeleid tot officiële rattenbestrijders. In december schreef de gemeente dat de vijf al 800 ratten te pakken hebben gekregen.

De plaag is echter nog niet onder controle, waarschuwt de gemeente, die eilanders heeft opgeroepen de vuilniszak goed dicht te binden en aan de bel te trekken als ze sporen van een rat zien.

In Súdwest-Fryslân hebben ze ook vaak last van ratten en muizen. De gemeente heeft namelijk veel water. Elk jaar krijgen ze zo'n 30 meldingen van mensen die last hebben van ongedierte. Naast ratten en muizen klagen mensen ook wel eens over een steenmarter of duiven die de boel onderpoepen.

Daar kan de gemeente in principe weinig mee: behalve advies geven hoe ze de overlast kunnen verminderen.