Oekraïners verkeren in onzekerheid of ze hier mogen blijven, maar proberen wel een toekomst op te bouwen

Voor Eliss Tishchenko en en haar schoonzus Lina Bozhko is er geen weg terug: alles wat ze hadden in Oekraïne is kapot. In de eerste dagen na de inval zijn ze met het zoontje van Lina uit het land gevlucht.

Na een lange reis kwamen ze in Fryslân terecht. In alle onzekerheid proberen ze hier een toekomst op te bouwen, waarbij ze heel veel hulp kregen van mensen en instanties. De vrouwen benadrukken hoe dankbaar ze zijn voor al die hulp. Maar ook met die hulp is het niet gemakkelijk een leven op te bouwen.

"Ik leef alsof ik in de ruimte ben, gewichtloos, omdat ik niet weet waar ik heen kan", zegt Lina. Zij woont met haar zoontje van negen in een opvanglocatie in Burgum en doet vrijwilligerswerk in een kringloopwinkel.

Lina was psycholoog in Oekraïne, maar kan hier geen passend werk vinden. "Ze zeggen: je hebt een opleiding, je hebt ervaring. Maar je moet een auto hebben", legt Lina uit. Het is een cirkel waar ze maar niet uitkomt.

"Ik moet eerst een baan hebben om geld te verdienen voor een rijbewijs."

Eliss begon al na twee maanden in Nederland met werken in de horeca. Intussen werkt ze in een hotel in Leeuwarden en 's avonds in een restaurant in Buitenpost. Ze heeft een eigen appartement in Leeuwarden en maakt lange dagen om financieel zelfstandig te zijn.

"Het is belangrijk dat ik alles zelf betaal en dat maakt mij zelfverzekerd dat ik op hetzelfde niveau zit als een Nederlander", zegt Ellis. Ze wil niet dat de overheid voor haar betaalt.

Maar wie de Nederlandse taal niet goed spreekt, staat al snel achter. Volgens Lina verwachten mensen dat ze nu na vier jaar de taal wel kan spreken.

Lina: "Maar mensen spreken hier een mix van Nederlands en Fries. En het is heel moeilijk om te begrijpen." Het is naast de zorg voor haar zoontje bijna niet te doen. Ze probeert het zelf met wat boeken en cursussen op internet. Ze vindt het jammer dat er op de opvang geen goede lessen zijn.

"Er zijn hier een paar vrijwilligers, maar dat zijn geen leerkrachten. Er is geen duidelijk programma waarmee je kunt leren."

Het Nederlands is ook voor Eliss een uitdaging, al gaat dat steeds beter. "Ik leer en oefen elke dag met mensen in supermarkten, op mijn werk en bij mijn andere baan", zegt ze. "Natuurlijk moet ik er nog altijd aan werken."

Eliss zou graag een baan willen hebben waarin ze meer kan doorgroeien. "Ik wil wat meer stabiliteit hebben voor mijn toekomst, althans als ik hier in Nederland mag blijven."

Oekraïners hebben nu tijdelijke bescherming, maar volgend jaar kunnen ze mogelijk een verblijfsstatus voor drie jaar krijgen. Met een status kan Eliss studeren, dat was tot nu toe eigenlijk niet mogelijk.

Als niet-EU-burger moest ze zowat achtduizend euro meer collegegeld betalen. Met de nieuwe regeling in 2027 kan ze voor het reguliere wettelijke tarief studeren.

De status betekent dat Oekraïners recht hebben op een woning en gebruik kunnen maken van sociale voorzieningen. De overheid zegt dat ze in die drie jaar ook kijken of Oekraïners terug kunnen gaan als dat weer veilig en mogelijk is. En dat maakt Lina ongerust.

"Voor ons lijkt het er voorlopig op dat de regering heeft besloten om ons binnen deze drie jaar terug te sturen", zegt ze. Volgens Lina zitten Oekraïners in Nederland met veel stress en blijft dat de komende jaren nog zo.

"Ik heb liever een duidelijk antwoord: kan ik hier blijven, ja of nee."

Eliss heeft de droom om na een studie haar eigen hotel of restaurant in Fryslân te hebben. Lina ziet de toekomst van haar en haar zoontje ook hier. Ze hoopt op de kans om te laten zien dat de Oekraïiners niet zo anders zijn dan de Nederlanders.

"En dat wij heel nuttig kunnen zijn voor dit land. Geef ons een kans."