Friese schilder Nico Rypkema (94) hangt nog niet in Fries museum: "Maar zou ik zeer op prijs stellen"

Rypkema wordt tot een van de meest belangrijke Utrechter kunstenaars gerekend. Maar zijn basis ligt in Fryslân. De schilder groeide op in Sint Nyk.

Al is hij meer dan 70 jaar weg, zijn Friese taal is nog prima en zijn herinneringen warm.

De wieg van Nico Rypkema stond in Sint Nicolaasga. Hij is de zoon van de directeur van de melkfabriek en groeit op met 7 broers.

Zijn moeder was een Brandsma, familie van de beroemde karmeliet en katholiek hoogleraar Titus Brandsma die in verzet kwam tegen de Duitse bezetter in de Tweede Wereldoorlog. Hij werd uiteindelijk vermoord in Dachau.

Zijn moeder was ook erg van het geloof en van de eenvoud. Titus kwam ook wel bij hen langs, ook vlak voordat hij werd opgepakt. Over zijn heiligverklaring zei de moeder van Nico altijd: 'Als Titus dit had geweten, had hij gezegd, dit had van mij niet gehoeven."

De familie hoorde bij de 'gegoede' burgers van het dorp. Al had de jonge Nico daar niet veel van in de gaten. De eerste 18 jaar van zijn leven woonde hij in het dorp en had hij er een prachtige jeugd.

Tot zijn vader komt te overlijden. Dan verhuist moeder met haar zonen naar Utrecht. Daar hebben ze meer kansen op een goede opleiding denkt ze.

Kunstenaar worden staat dan niet op de planning, al had hij er wel belangstelling voor. Rypkema tekent namelijk.

Hij werkt bij een bakker en die wijst een klant erop dat de jongen goed kan tekenen. Het balletje begint te rollen als de klant zijn tekeningen laat zien aan een docent van de kunstacademie.

Rypkema gaat naar de academie en belandt meteen in een goede klas. Via omzwervingen in Frankrijk en Zwitserland komt hij in Oostenrijk terecht. Bij de wereldberoemde Oskar Kokoschka krijgt hij schilderles. Dat is het moment dat het duidelijk is. "Ik kan niet terug, dit is mijn leven."

De man inspireerde de toen 28-jarige Rypkema heel erg. Hij leerde van Kokoscha in een kwartier een naaktschilderij te maken. "Dat was de manier om heel snel te leren kijken."

Echter kon Rypkema niet meteen leven van zijn schilderijen. In de begintijd werkte hij nog als leraar erbij.

Dat vond hij verschrikkelijk. Drie dagen in de week voor de klas zorgde ervoor dat hij uitgeput aan zijn schilderwerk bezig was in zijn kleine atelier.

Maar toen hij een prijs in Antwerpen won, ging het beter en kon hij zijn baan opzeggen.

Kokoscha was het grote voorbeeld voor Rypkema, maar ook Salvador Dali trof hij een aantal keer. Door kennissen kwam hij in de buurt van Barcelona terecht. In een dorpje aan de kust.

Daar stond op een dag ineens een Rolls Royce voor het café, en die was van de secretaris van Dali. Uiteindelijk ging het gezelschap met Rypkema mee in de Rolls Royce naar het huis van de wereldberoemde schilder.

Dat was een bijzonder treffen. Rypkema vond het maar een bijzondere man. Dali had het alleen maar over zichzelf. Hij was erg arrogant, zegt Rypkema. En praatte ook nog eens slecht Engels.

Rypkema doet hem met een Spaanse toon na: "You are here with the most important painter of the world."

Maar, zo vertelt hij lachend: "We hebben wel een wijntje gedronken natuurlijk."

Rypkema woont dus al heel lang in Utrecht, maar zijn Friese roots is hij niet kwijt. Om te schilderen ging hij vaak naar de Lek, maar ook naar Fryslân. De Tsjûkemar was een van zijn favoriete plekken om te schilderen.

Tegenwoordig komt hij niet zo vaak meer in het 'heitelân'. In de Friese museum is geen werk van de 94-jarige kunstenaar te zien. Dat vindt Rypkema heel spijtig: "Een schilderij van mij, want ik ben een Fries, in een Fries museum zou ik erg op prijs stellen."

Op de vraag of hij Fries of Utrechter is, geeft hij echter het volgende antwoord: "Ik ben schilder."

Met die vraag gaat de verslaggever terug naar Fryslân. En legt zich neer bij Han Steenbruggen, directeur van museum Belvédère in Oranjewoud. Hij kent de kunstenaar en zegt dat er in de toekomst waarschijnlijk nog wel eens werk van Rypkema te zien zal zijn in het museum. Wanneer, dat is niet duidelijk.