Gevoelig oorlogsarchief in te zien bij Tresoar: "Wat kan er mis zijn aan de waarheid?"
2 februari, 20:14 • 4 minuten leestijd
Tot nu toe kon het alleen in Den Haag, maar vanaf volgende week zijn gevoelige oorlogsarchieven ook bij Tresoar in te zien. In de archieven staat informatie over mensen die in of net na de Tweede Wereldoorlog werden verdacht van samenwerking met de Duitse bezetter.
Dat het onderwerp gevoelig ligt, werd vorig jaar al duidelijk toen de archieven van het Centraal Archief Bijzondere Rechtspleging (CABR) digitaal beschikbaar zouden komen.
Vanwege de gevoeligheid ging het namelijk niet door. Mensen moesten daardoor helemaal naar Den Haag voor onderzoek. Tot nu.
Omdat er zoveel mensen naar Den Haag kwamen, is besloten om het CABR ook open te stellen bij elf regionale archieven, waaronder bij Tresoar.
"Emotionele verhalen"
Nickie Brekelmans van Tresoar vertelt dat het nog wel een uitdaging was om dat te organiseren.
"Je zit met privacy en emotionele verhalen die naar boven komen. Er zijn daarom richtlijnen vanuit het Nationaal Archief die we volgen."
Zo zal Tresoar de zaal afsluiten voor andere bezoekers. Alleen mensen die langskomen om de dossiers in te zien krijgen toegang.
"In de ruimte staan twee computers en iedere bezoeker mag één medebezoeker meenemen."
Verder is er een toezichthouder aanwezig. "Onze medewerkers die toezicht houden hebben een training gedaan: 'Omgaan met intergenerationeel oorlogstrauma'. Dus die zijn erop voorbereid."
In sommige gevallen nog altijd naar Den Haag
Lang niet het volledige archief is in te zien bij Tresoar. "30 procent van het archief is nu gedigitaliseerd. Dat deel is bij ons in te zien."
Op de website oorlogvoorderechter.nl kunnen mensen per persoon zoeken waar zij informatie over willen. Daar wordt ook duidelijk of het dossier bij die 30 procent hoort.
"Als op die site bij het dossier nog niet gescand staat, dan moet je naar Den Haag."
Henk Sloots heeft ervaring met het CABR. Hij schreef het boek Het meisje dat dood moest, over Grietje Sinnema uit Ried. Zij was onderdeel van een gezin dat in de oorlog de kant van de Duitse bezetter koos, tot boosheid van het verzet.
Omdat het verzet een poging deed tot een aanslag op het leven van Sinnema, werden in het dorp uiteindelijk vijf mensen gefusilleerd.
Sloots woont zelf in Ried en merkte dat in het dorp een taboe hing op het verhaal van de familie Sinnema. "Ik wilde weten hoe het zat en waarom de familie de kant van de Duitsers heeft gekozen", zegt hij.
Daarom besloot hij onderzoek te doen naar hun verhaal. Bij dat onderzoek heeft hij het archief van de familie ingezien in Den Haag.
Centraal Archief Bijzondere Rechtspleging (CABR)
Het Centraal Archief Bijzondere Rechtspleging (CABR) is het grootste Nederlandse archief over de Tweede Wereldoorlog. Het bevat 3,8 kilometer aan dossiers met 30 miljoen pagina's over personen die werden verdacht van samenwerking (collaboratie) met de Duitse bezetter.
Het CABR bevat niet alleen juridische documenten, maar ook getuigenverklaringen, persoonlijke brieven en verhalen van slachtoffers.
Niet iedereen in het archief is schuldig bevonden. Sommige mensen zijn later vrijgesproken of nooit veroordeeld.
Sloots heeft in zijn onderzoek veel aan de dossiers gehad. "In die dossiers zat veel informatie die nog niet eerder het daglicht had gezien. Zonder die dossiers had ik mijn boek niet kunnen schrijven."
Indianenverhalen
Sloots vindt het positief dat het CABR nu ook in te zien is bij Tresoar. Hij is voorstander van het openbaar maken van de dossiers.
"Daarmee kan de waarheid aan het licht komen. En wat kan er mis zijn aan de waarheid?"
Verwacht niet dat je na een uurtje kijken precies weet hoe het allemaal zit.
"Over het algemeen is het zo: ook al zijn het pijnlijke dingen, je kunt het beter weten dan niet weten", vindt Sloots.
"Want anders geeft het aanleiding tot wilde speculaties, geruchten en dingen die niet waar zijn. Daarom zijn juist die dossiers zo belangrijk."
In zijn onderzoek had Sloots ook te maken met die speculaties en geruchten.
"Ik heb met veel mensen gesproken en veel indianenverhalen gehoord. Toen ik de dossiers kon inzien, zag ik de feiten. Dan kun je wilde verhalen nuanceren."
Sloots waarschuwt belangstellenden die het archief graag willen inzien: "Verwacht niet dat je na een uurtje kijken precies weet hoe het allemaal zit, want zo simpel is het niet."
Verzameling documenten
"Als je geen historische achtergrond hebt met algemene kennis van de Tweede Wereldoorlog en je slaat het open, dan weet je niet precies wat je ziet", zegt Sloots.
Hij legt uit dat alle documenten zonder bewerking opgenomen worden in het CABR.
Gevoelich oorlogsarchief nu ook in te zien bij Tresoar
"Het is lastig zoeken. Het is niet een document waarin alles goed wordt uitgelegd, maar gewoon een verzameling van allerlei verschillende documenten. En niet alles wat je daar leest is de waarheid, je moet het wel kunnen plaatsen."
"Neem bijvoorbeeld een proces-verbaal van een getuige: alles wat diegene zegt hoeft niet per se waar te zijn, maar die verklaringen zitten wel gewoon in het dossier."
Tijdslot reserveren
Niet iedereen kan trouwens zomaar de archieven induiken; je moet een aanvraag indienen en een duidelijke reden hebben, zoals onderzoek of het uitzoeken van familiehistorie.
Belangstellenden kunnen hun tijdslot reserveren op de website van Tresoar.
