Onderzoek: hele landbouw moet duurzamer om grutto te redden

De resultaten van dat Grutto Landschap Project werden vrijdagmiddag in Koudum gepresenteerd door professor Theunis Piersma en andere onderzoekers van de Rijksuniversiteit Groningen en het Leeuwarder onderzoeksinstituut Birdeyes.

Piersma is al langer van mening dat de landbouw een andere, duurzamere koers moet varen. Inmiddels zijn er ook onderzoeksresultaten die die overtuiging ondersteunen.

Die omslag is niet alleen nodig voor het voortbestaan van de grutto. Volgens de onderzoekers is de grutto een soort 'kanarie in de kolenmijn': een waarschuwing dat er iets mis is in het landschap en dat verandering nodig is voor het welzijn van ons allemaal.

Voor het Grutto Landschap Project is jarenlang onderzoek gedaan naar insecten, waar gruttokuikens sterk van afhankelijk zijn. Dat onderzoek vond niet alleen plaats in Fryslân, maar ook in Duitsland.

"Die insectenrijkdom wordt steeds kleiner," zegt professor Piersma.

"We hebben dat maar gedeeltelijk kunnen meten, maar als je onze resultaten vergelijkt met lange meetreeksen in de buurlanden, dan is duidelijk dat er al lange tijd sprake is van een achteruitgang."

Volgens Piersma is dat ook te zien bij andere insectenetende vogels, zoals zwaluwen.

In goed beheerde weidevogelgebieden lukt het grutto's nog wel om kuikens groot te brengen. Dat is positief, en er is zelfs sprake van een lichte groei van de populatie.

Maar er zit ook een kwetsbare kant aan. "De kuikens zijn relatief licht van gewicht", zegt Piersma. "Ze redden het nog maar net."

Dat maakt de kuikens extra kwetsbaar. Omdat ze niet genoeg voedsel vinden, moeten ze verder en langer zoeken. Daardoor neemt de kans toe dat ze ten prooi vallen aan roofdieren.

Het onderzoek laat zien dat de achteruitgang van insecten niet alleen in de weidevogelgebieden speelt, maar in het hele landschap.

Die beschermde gebieden vormen bovendien maar een klein deel van het geheel: "slechts twintig procent van 'ons land' is weidevogelgebied", vult Piersma aan.

"Alles wat er in een reservaat gebeurt, wordt beïnvloed door wat eromheen gebeurt", legt Piersma uit.

"Als er bijvoorbeeld maisland ligt, intensief grasland, als de grond wordt omgezet of als er gif wordt gespoten, dan heeft dat invloed. Roofdieren komen bovendien ook uit dat intensieve gebied."

Volgens Piersma betekent dit dat het beheer van alleen kleine weidevogelgebieden niet voldoende is.

Volgens de onderzoekers wordt het beheer binnen de weidevogelgebieden al heel goed uitgevoerd. Het echte probleem zit in het landschap eromheen, legt Piersma uit: "In de manier waarop we op grote schaal landbouw bedrijven."

Projectleider Jos Hooijmeijer gaf bij de afsluiting van de presentatie een concreet voorbeeld:

Bij een broedkolonie blauwe reigers in het Rysterbosk zijn onderzoeksringetjes gevonden die de gruttokuikens om hun pootjes droegen. Dat wijst erop dat de reigers de kuikens hebben opgegeten.

Die kuikens kwamen uit een weidevogelgebied bij Koudum, tien kilometer verderop. Dat laat zien hoe ver roofdieren zich kunnen bewegen tussen weidevogelgebieden en het omliggende landschap.

Het is makkelijk om de reigers daar de schuld van te geven, maar volgens Hooijmeijer zou het veel beter zijn als die vogels onderweg, in het gewone boerenland, voldoende voedsel konden vinden.

Dat is precies waar dit onderzoek om draaide: niet alleen kijken naar wat er binnen de weidevogelgebieden met de grutto's gebeurt, maar naar het functioneren van het hele landschap.