Dienstplichtweigeraars blikken terug op hun tijd in de gevangenis
27 september 2025, 14:23 • 2 minuten leestijd
"Naast mij in de cel zit iemand die een ander heeft neergestoken. We gaan met elkaar om op de luchtplaats, soms spelen we tafeltennis. Alleen ik wil niemand doodmaken, en ik zit hier ook."
Dat zei Stephan Kraan, een van de dienstweigeraars die in de gevangenis zat. In de documentaire 'Wegerders efter traaljes' uit 2011 van Dieuwke Kroese kijken drie dienstweigeraars terug op die tijd.
In de jaren '70 en '80 van de vorige eeuw was er de Koude Oorlog, tussen het Oostblok (het Warschaupact) en het Westen (de NAVO). Er waard in Nederland veel gedemonstreerd tegen kernwapens en de wapenwedloop.
De antimilitaristische actiegroep Onkruit voerde actie tegen het leger. Bijvoorbeeld in 1979 tegen de F16 op vliegbasis Twente. 'Geen man, geen vrouw, geen cent voor het leger!', schreeuwden de actievoerders.
Sommige jonge, dienstplichtige mannen weigerden dienst, omdat ze tegen het militaire systeem waren.
Omdat ze ook weigerden om vervangende dienstplicht te doen, belandden ze als 'totaalweigeraar' in de gevangenis. Er stond anderhalf jaar gevangenisstraf op. In de praktijk werd dat een jaar celstraf.
Stephan Kraan, Willem Bosma en Willem de Haan bezoeken de Blokhuispoort in Leeuwarden en de militaire strafinrichting Nieuwersluis, waar ze destijds gevangen zaten.
De mannen vertellen openhartig over het leven in de cel en over hun overwegingen. Waarom waren ze tegen het leger? En waarom hadden ze het ervoor over om, als jongens van amper twintig jaar, de gevangenis in te gaan?
FryslânDOK 'Weigeraars achter tralies' (2011)
De FryslânDOK 'Weigeraars achter tralies' (2011) van Dieuwke Kroese wordt uitgezonden op zaterdag 27 en zondag 28 september..
NPO2: zaterdag om 15.30 uur (herhaling op zondag om 13.25 uur)
Omrop Fryslân: zondag vanaf 17.00 uur elk uur
FryslânDOK wordt Nederlands ondertiteld.
Meer documentairenieuws uit Friesland in je mailbox? Schrijf je in voor onze nieuwsbrief!
De documentaire 'Weigeraars achter tralies' is actueler dan ooit: niet alleen klinkt het geluid van protestbewegingen tegenwoordig weer duidelijk, maar de documentaire vormt ook een opmaat naar de nieuwe FryslânDOK 'Meer wapens is meer oorlog', over jonge activisten nu.
Die film wordt op 5 oktober uitgezonden in het programma DOKtober.
DOKtober op televisie
De talkshow DOKtokber is vanaf 5 oktober elke zondagavond in oktober te zien. Vanaf 17.00 uur wordt de hele avond de talkshow én de FryslânDOK van die week herhaald.
