Na Heeg probeert nu Balk om door warmtenet van het gas af te komen

Alleen als genoeg mensen een aansluiting willen hebben op een warmtenet, kan het project doorgaan. Anders is het niet rendabel.

Juist dat was het probleem waar ze in Heeg tegenaan liepen. Een tijdje geleden werd de stekker uit een project getrokken om een groot deel van dat dorp van warmte te voorzien met aquathermie uit het water van het Hegemer Mar.

Omdat daar nog niet genoeg mensen hadden getekend voor een aansluiting, liep het project een financieel risico. De gemeente Súdwest-Fryslân, die garant stond, vond dat risico te groot en besloot daarom om er niet verder in mee te gaan.

Na het project in Heeg probeert Balk het project bij hen wél te laten slagen. Volgens Tsjeard Osinga van Eigen Warmtenet Balk zijn er wel een aantal verschillen tussen Heeg en Balk, waardoor het bij hen wel kan lukken.

Het grootste verschil is dat Balk niet direct wil inzetten op aquathermie. Er wordt ingezet op de restwarmte van een plasticbedrijf in het dorp. Alleen met die warmte kan volgens projectleider Goffe Venema heel Balk al worden verwarmd.

Aquathermie is het back-upplan. Huizen zouden dan met behulp van water uit De Luts verwarmd moeten worden.

"Dit net wordt van de eigen inwoners. Er hoeft geen winst te worden gemaakt."

Een ander groot verschil is dat Balk meer huurhuizen heeft, zegt Osinga. "Die doen mee of die doen niet mee. De woningbouw staat er nu hartstikke positief in. Als zij meedoen, hebben we al 50 procent van de huizen die we nodig hebben."

In Heeg zijn er juist veel recreatiewoningen in het warmtenetgebied. "Ons woningbestand is veel gunstiger dan in Heeg", zegt Venema. "Daardoor denken wij ook dat we kansrijker zijn dan in Heeg."

Grote projecten zoals die in Balk en Heeg vallen of staan met de toezegging van genoeg mensen die willen overstappen van een gasaansluiting naar een eigen warmtenet in het dorp. De praktijk leert dat dat een ingewikkeld proces is.

Omdat er nog nauwelijks voorbeelden zijn van hele woonwijken die op deze manier verwarmd worden, weten veel mensen niet wat zoiets voor hun situatie zou betekenen. En zolang die koudwatervrees blijft bestaan, wordt het een hele klus om zulke projecten van de grond te krijgen.

Om in Balk genoeg mensen te krijgen, worden er in verschillende straten bijeenkomsten georganiseerd. Zo wordt het plan verder toegelicht en kunnen mensen met vragen terecht.

Het zou goed zijn als projecten alvast kunnen beginnen met minder inschrijvingen, zegt Marloek Visser, betrokken bij het project in Heeg. Daar zaten ze op ongeveer 40 procent van het totale aantal mensen dat nodig was om de aanleg van een warmtenet rendabel te maken.

"We waren wel wat teleurgesteld over dat aantal", zegt Visser. "Maar later hoorden we dat dat eigenlijk heel veel is."

De ervaring bij andere projecten, vooral in het buitenland, is dat mensen zich eerder aansluiten zodra duidelijk is dat de aanleg van een warmtenet een feit is. Nu lag het percentage waaraan ze in Heeg moesten voldoen op 60 tot 65.

Het zou helpen als woningcorporaties ook akkoord zouden gaan met minder inschrijvingen voordat ze echt in een project stappen. Dat had in Heeg het verschil kunnen maken, zegt Visser. "Mensen vragen vaak: wat zegt Elkien hiervan?"

Het zou volgens haar al helpen als Elkien alle huizen die van huurder veranderen, laat overstappen van gas op een aquathermieverwarming. Bij veel andere projecten in Nederland geeft het de doorslag dat woningcorporaties zijn ingestapt.

Toekomstige projecten zouden kunnen profiteren van een pot van 175 miljoen euro die het kabinet heeft aangekondigd in de miljoenennota. Het geld is bedoeld als risicoreguliering, om plannen die van onderop zijn bedacht een laatste duwtje in de goede richting te geven.

Voor precies zo'n borgfonds pleitte wethouder Henk de Boer van Súdwest-Fryslân, toen die gemeente zelf niet verder kon met het project in Heeg omdat het financiële risico te groot was.

In de Tweede Kamer kreeg een motie die om zo'n pot geld vroeg een meerderheid.

Voor Balk zou zo'n fonds mogelijk kunnen helpen, maar voor Heeg komt het te laat, zegt Visser, omdat het nog wel even duurt voordat het beschikbaar is.

Toch geven ze niet op: de initiatiefgroep wil doorgaan als voorbeeldproject, zodat Heeg kan laten zien wat er allemaal komt kijken bij een plan om een dorp of stadswijk te verwarmen met aquathermie.

De mensen van Warm Heeg zien het als een verantwoordelijkheid om alles wat ze zelf hebben geleerd met anderen te delen. "Vooral omdat er toch een groot subsidiebedrag in onze plannen is gestoken", zegt Visser.

In oktober organiseert Warm Heeg een bijeenkomst voor allerlei projecten uit het hele land. Ze ontmoeten elkaar in het Sylhûs, dat destijds diende als inspiratie voor Warm Heeg. Het was een van de eerste Friese gebouwen die werd verwarmd met water uit de Hegemer Mar.