Fryslân gaat de strijd aan met techreuzen: miljoenen beschikbaar voor Fries AI-model
12 juli 2025, 17:30 • 3 minuten leestijd
Twintig Friese organisaties, van overheden en bedrijven tot zorg en scholen, steken de komende vijf jaar 5,5 miljoen euro in een eigen AI-infrastructuur voor de regio.
Het moet in ieder geval zorgen voor de komst van een nieuw, Fries AI-model dat werkt met kunstmatige intelligentie.
Het gaat om technologie die computers in staat stelt om te leren van gegevens die iemand aan het AI-model geeft.
Het kan daarna zelfstandig taken uitvoeren die gewoonlijk door een mens moeten worden gedaan. Denk bijvoorbeeld aan het herkennen van patronen, het geven van advies of het maken van voorspellingen.
Miljoenen beschikbaar voor Friese versie van ChatGPT
De initiatiefnemers gaan voor de bouw van een digitale terp: een terp van Friese data.
"Terpen stonden vroeger symbool voor veiligheid en samenwerken", vertelt directeur Rudolf Simons. "Dat geldt ook voor een Friese AI. Dat lukt alleen door samen te werken en te passen op onze eigen data, een eigen veiligheid creëren."
Het initiatief komt uit de coöperatie DataFryslân. Dat is een samenwerkingsverband waar de leden zelf eigenaar zijn van hun data én de infrastructuur.
De ambitie: eigen Friese data voor Fryslân in een wereld waar de digitale ontwikkelingen snel gaan en vaak worden aangestuurd door partijen buiten Nederland. Natuurlijk roept het vragen op: hoe realistisch is dat in een wereld waar techreuzen als Google, Meta en OpenAI het tempo bepalen?
"We willen zelf de regie houden in de wereld van AI. Met eigen taal en eigen data. Omdat het steeds lastiger wordt in deze wereld om de waarheid te achterhalen."
"Dan kun je het beter dicht bij huis zoeken, met eigen data."
Directeur Rudolf Simons legt het belang uit: "Wij denken dat in de toekomst zorgrobots die de Friese taal én cultuur snappen beter zijn voor de inwoners dan de grotere AI-modellen."
Geen cijfers of data vanuit heel Nederland, maar cijfers over zaken die in Fryslân spelen, onderzocht in Fryslân.
"Als we besluiten moeten nemen over grote onderwerpen als armoede, circulariteit of waterhuishouding, dan gaat dat beter als we onze eigen AI gebruiken en daarvoor onze eigen data inzetten."
Bijzondere samenwerking
Er is een samenwerking ontstaan tussen overheden, bedrijven, zorg- en onderwijsinstellingen.
"Globaal gezien zou je kunnen zeggen dat de helft daarvan overheden zijn, maar het zijn ook kennisinstellingen of belangenbehartigers of burgerinstellingen zoals Huurdersbelang Fryslân."
De organisaties en instellingen die investeren in het Friese AI-model
Huurdersplatform Nieuw Elan, provincie Fryslân, Rijksuniversiteit Groningen, ROS Friesland, Huurdersbelang Fryslân, hogeschool NHL Stenden, Tresoar, De Friesland, Planbureau Fryslân, Elkien en de gemeenten Heerenveen, Leeuwarden, Noordoost-Fryslân, Opsterland, Smallingerland, Súdwest-Fryslân, Tytsjerksteradiel, Waadhoeke en Weststellingwerf.
De wereld wordt overspoeld met verschillende AI-modellen. De ontwikkeling gaat gigantisch snel. Wat voor zin heeft het om in al dat geweld een Friese ChatGPT te bouwen?
"Wat we eigenlijk zouden willen is dat onze data Friesland echt begrijpt. We zouden onze modellen willen trainen met Fries filmmateriaal zodat het kan leren om de Fries te begrijpen."
Het eigen AI-model moet al snel in gebruik zijn. "Ik denk dat die in 2026 klaar is en dat we voor die tijd al best veel dingen kunnen laten zien."
