Brandweer Fryslân zoekt vaker psychologische hulp: praat erover, is de boodschap
28 mei 2025, 17:30 • 4 minuten leestijd
Een grote brand of een ernstig ongeluk: het hoort bij het werk van de brandweer. Maar daarover praten is niet altijd makkelijk. Toch ziet Brandweer Fryslân het aantal doorverwijzingen voor psychologische hulp toenemen.
Marinus van de Velde is adjunct-commandant van Brandweer Fryslân. Volgens hem was het 30 jaar geleden nog een taboe om over gevoel te praten bij de brandweer.
"Als je een heftig incident had meegemaakt, kwam je op de post terug, dronken we een biertje en werd er niet over gesproken. Maar tegenwoordig zien we dat onze mensen erover willen praten", zegt Van de Velde.
De druppel die de emmer doet overlopen
In de laatste drie jaar zijn er bij de brandweer in Fryslân 22 doorverwijzingen geweest voor psychologische hulp.
Voor 2019 was dat gemiddeld nog één persoon per jaar.
Volgens Van de Velde komt die verschuiving niet doordat de incidenten erger worden, maar omdat de maatschappelijke druk is toegenomen.
"Mensen hebben thuis soms meer stress of financiële zorgen, ze hebben een andere werkgever bij wie het heel druk is. Dan is een incident niet eens zozeer hetgeen waar het om gaat, maar wel de druppel die de emmer doet overlopen."
Hoe ziet nazorg eruit?
Nazorg bij Brandweer Fryslân gaat via het Team Collegiale Ondersteuning (TCO). Dat is een groep collega's die speciaal opgeleid is om nazorggesprekken te voeren.
Als er een incident is, vraagt de leidinggevende van de post het aan en wordt het team opgeroepen.
Vaak helpt zo'n gesprek al, zegt Van de Velde. In 9 van de 10 gevallen heeft het succes.
Andries Dijkstra is lid van het Team Collegiale Ondersteuning. Hij voert al ruim tien jaar nazorggesprekken.
In zulke gesprekken is vertrouwelijkheid heel belangrijk, vertelt hij.
"Iemand kan alles zeggen en delen wat hij wil. Dat blijft ook binnen die muren. Een tweede heel belangrijk onderdeel is het chronologisch doornemen van het incident. Wat heb jij meegemaakt, van begin tot eind?", legt Dijkstra uit.
Iedereen ziet iets anders. Iedereen heeft een ander puzzelstukje.
"Dat doen we bij alle ploegleden, want iedereen ziet iets anders. Iedereen heeft een ander puzzelstukje."
Als brandweerlieden na een tweede nazorggesprek nog last hebben van het incident, dan kan er een doorverwijzing plaatsvinden.
Niet overal is nazorg
Hoewel de brandweer in Fryslân de psychologische hulp goed op orde heeft, is dat niet overal in Nederland het geval.
Uit onderzoek van Zembla bleek vorig jaar dat sommige brandweerlieden zelf hun mentale steun moesten regelen en salaris moesten inleveren toen ze door psychische klachten ziek thuis zaten.
Dat zal veranderen, want dit jaar komt er een landelijke regeling die PTSS (posttraumatische stressstoring) officieel erkent als beroepsziekte voor brandweerlieden.
Deze regeling zorgt ervoor dat personeel dat uitvalt door mentale klachten, recht heeft op volledige doorbetaling van het loon.
Voor politiemensen bestaat al langer een landelijke nazorgregeling, maar voor de brandweer is dat ingewikkelder, zegt Van de Velde.
Dat komt omdat de politie één organisatie is en de brandweer onder 25 Veiligheidsregio's valt.
Daarnaast verschilt de inrichting tussen regio's. In Fryslân zijn de meesten brandweerlieden vrijwilliger, in Amsterdam zijn het voornamelijk beroepskrachten.
Het doel van de nazorggesprekken is niet om direct PTSS te signaleren, geeft Dijkstra aan.
Het is volgens hem normaal dat het gevoel na een week of vier na een incident weer langzaam verbetert.
"Eigenlijk kun je pas naar langere termijn kijken van: hé, de verwerking na een incident, is dat normaal? Of zit er een stukje verstoring?"
Pas dan komt het vraagstuk PTSS om de hoek kijken.
Aanstellingskeuring
De Friese brandweer zegt de regeling waarbij PTSS als beroepsziekte wordt gezien, niet nodig te hebben.
Ze zijn op eigen initiatief al goed bezig met de psychologische steun van medewerkers. Toch willen ze hun aandacht voor mentale klachten verder uitbreiden.
We willen inzicht in de mentale staat van medewerkers voordat ze in dienst komen.
Van de Velde: "We willen beginnen met een aanstellingskeuring. We willen inzicht in de mentale staat van medewerkers voordat ze in dienst komen."
Bij Brandweer Fryslân denken ze na over voorlichting voor partners om hen te helpen mentale problemen te herkennen.
Hoe staat het met de landelijke regeling?
In juni 2024 nam de Tweede Kamer een motie aan om met een landelijke regeling te komen. Intussen is de regeling klaar en zijn de vakbonden akkoord.
Het is nog wachten op de financiering van uit het Rijk. Het Ministerie heeft daarover nog geen toezeggingen gedaan.
