Provincie Fryslân wist niet dat staalslakken bij Leeuwarden proefproject was: "Ingezet als proefkonijn"
Het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat heeft Tata Steel tot twee keer geholpen bij het afzetten van een vervuilend restproduct. Dit blijkt uit onderzoek van het radioprogramma Nieuws & Co en Nieuwsuur (NOS/NTR).
In Fryslân zijn staalslakken onder andere gebruikt in het project van de 'Haak om Leeuwarden' en bij de aanleg van de Centrale As. De 'Haak om Leeuwarden' was een van de proefprojecten in 2012, maar de provincie was hier helemaal niet van op de hoogte.
Het provinciebestuur was ook niet op de hoogte van eerdere problemen met staalslakken, zegt een woordvoerder. "De rijksoverheid promootte staalslakken destijds."
Ze denken: ach daar in Fryslân, probeer het daar maar uit met die mensen.
Leden van de Provinciale Staten van Fryslân reageren boos. Statenlid Jochem Knol (GroenLinks) vindt dat problemen over het hoofd zijn gezien. "Dat je enerzijds zegt 'ik wil het niet meer' en je gaat het ergens anders promoten. Daar kan ik met mijn verstand niet bij."
Wat zijn staalslakken?
Staalslakken worden in Nederland geproduceerd door Tata Steel. Het is een restproduct na de productie van staal. Het is een grijs, steenachtig materiaal dat zware metalen bevat. Tata Steel kan er niets mee, maar produceert jaarlijks zo'n 650.000 ton staalslakken. Dit komt neer op ongeveer 26.000 vrachtwagens.
De Nederlandse overheid stimuleert de zogenaamde circulaire economie: afval moet zoveel mogelijk opnieuw worden gebruikt. Bedrijven die staalslakken produceren en verkopen, beschouwen het daarom graag als bouwmateriaal en niet als afval.
Ook Statenlid Tjitte Hemstra (FNP) oordeelt dat Fryslân ingezet is als "proefkonijn". "Ze denken, ach daar in Fryslân, probeer het daar maar uit met die mensen."
Alle proefprojecten, ook die in Leeuwarden, zijn mislukt. Er ontstonden milieuproblemen en schade aan de wegen.
Rijkswaterstaat besloot in 2016 daarom definitief te stoppen met het gebruik van staalslakken als bouwmateriaal voor wegen.
Risico's
Het ministerie gaf in 2010 Rijkswaterstaat de opdracht om staalslakken te gebruiken als materiaal bij de aanleg van wegen, terwijl dezelfde dienst daar juist mee was gestopt vanwege 'onacceptabele risico's'.
In 2017 gaf het ministerie, op verzoek van Tata Steel, een officiële verklaring dat het materiaal geen afval is, ondanks de eigen negatieve ervaringen.
Kamerlid Aant-Jelle Soepboer (NSC) noemt de situatie waardeloos. "Met mijn boerenverstand denk ik dan: waarom zou je dit doen? Het lijkt alsof het belang van een groot bedrijf zwaarder weegt dan dat van de burger."
Wat NSC betreft moet het gebruik van staalslakken volledig worden stopgezet. "Zoek naar alternatieven", aldus Soepboer.
Over de vraag of Tata Steel, de producent van staalslakken in Nederland, verantwoordelijk moet worden gehouden voor de vervuiling door staalslakken, wil hij in gesprek met de staatssecretaris.
Zijn partij vindt dat vervuilers moeten betalen. Hiertoe riep hij eerder op in een motie. "Dat is wat mij betreft een eerste stap om dit dossier op te lossen", zegt Soepboer.
Hoogleraar integriteit Rob van Eijbergen noemt het een 'kafkaëske situatie'. "Dit geeft niet bepaald vertrouwen in de overheid."
Gootsteenontstopper
Bij het gebruik van staalslakken is er sprake van bodemverontreiniging. Dit gebeurt wanneer het product in contact komt met grond - of regenwater. Dat water krijgt dan een verhoogde pH-waarde, vergelijkbaar met gootsteenontstopper.
Ook komen er verontreinigende metalen vrij in de bodem. Maar verantwoordelijk staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat, Chris Jansen (PVV), blijft bij het standpunt dat staalslakken "mits goed toegepast" veilig gebruikt kunnen worden.
De provincie Fryslân laat in een reactie aan Nieuwsuur weten: "Staalslakken zijn nog steeds een wettelijk toegestane bouwstof en dat vindt de provincie Fryslân een kwalijke zaak."
