Friese metaaldetectors piepten met regelmaat: dit zijn de zeven mooiste vondsten

De metaaldetectors piepten hier met regelmaat. Verspreid over Fryslân werd een mooie verzameling eeuwenoude voorwerpen opgedoken. Van een pommelkap tot een fierljepspeer, de voorwerpen vormen samen een ware Friese schatkist. Welke sprongen de afgelopen jaren het meest in het oog? Hieronder een overzicht.

Hij werd deze week gevonden in een weiland bij het voormalige Klooster Claercamp bij Rinsumageast: de zogenoemde 'bulla'. Dit is een pauselijk merklood uit de tijd van paus Eugenius IV (1431-1447).

Deze werd gebruikt als zegel en bevestigd aan documenten (bullen) die in de pauselijke kanselarij werden uitgegeven.

Vinder Richard Prins heeft de bulla in bruikleen gegeven aan Museum Dokkum. Daar is ie nu te zien in een tentoonstelling over Klooster Claercamp.

Handenwrijvend stonden de archeologen eind vorig jaar in het Muldersveld in Makkinga. Ze vonden er restanten van een boerderij uit de achttiende eeuw, in authentieke staat.

Dat klinkt niet bijzonder voor Fryslân. Echter, het betreft hier een hallenhuisboerderij. Dat is een rechthoekig gebouw met voorin het woongedeelte en achterin het bedrijfsgedeelte/stal. De delen worden van elkaar gescheiden door een stenen muur.

Deze manier van bouwen werd meestal gebruikt in Noord-Duitsland en Oost- en Midden-Nederland.

Onder de plavuizen vloer van het woongedeelte is een bord gevonden uit de achttiende eeuw. Onder de stal lag zelfs aardewerk uit de late middeleeuwen.

"Dat wijst erop dat hier ook al bewoning heeft plaatsgevonden in de periode voor de boerderij", zegt archeoloog Laura Klerkx enthousiast.

Losse stukken, zoals de scherven, gaan naar het Noordelijk Archeologisch Depot.

In dezelfde maand als de vondst van de boerderij, was het nog een keer raak. Dit keer in Britsum. Archeologische resten van huizen uit de zesde en zevende eeuw werden ontdekt bij het aanleggen van elektriciteitskabels.

Het gaat om spullen uit twee tijdperken. De tweede eeuw (Romeinse tijd) en de zesde en zevende eeuw.

In dat laatste tijdvak floreerde Fryslân. Het Friese rijk kende toen veel welvaart. De zevende eeuw wordt ook wel de eerste Gouden Eeuw van Nederland genoemd.

De kans bestaat dat de spullen verkassen naar een tijdelijke expositie. Waar en wanneer is niet duidelijk. Cuno Koopstra, van MUG Ingenieurs uit Leek: "We zijn druk bezig om met deze vondsten tot een mooi verhaal te komen, want dat is uiteindelijk de essentie van de archeologie."

Misschien wel hét archeologische pronkstuk van de afgelopen jaren: een gouden muntfibula uit de late middeleeuwen. Dit is een draaginsigne van, in dit geval, de gouden munt 'Koning Filips IV 1328-1350 Frankrijk'.

Archeoloog Robbert Velt uit Leeuwarden, vinder van de muntfibula, vertelde dat dit het eerste gouden exemplaar is, voor zover bekend.

Waarschijnlijk heeft het versierde kruis als afweermiddel gediend tegen de schadelijke uitwerking van heidense spreuken.

Net als zijn andere vondsten, is de muntfibula veiliggesteld in het Noordelijk Archeologisch Depot in Nuis. Velt noemde dit "de kroon op zijn werk."

Velt zag de muntfibula in een omgeploegd weiland liggen in de gemeente Noardeast-Fryslân. Waar precies, vertelt hij liever niet.

Ze keken er flink van op tijdens het opruimen van de resten van de MSC Zoe. Plots doemde er een eeuwenoud scheepswrak op. De ontdekking vond plaats vijftien kilometer ten noorden van de vaargeul Terschelling - Duitse bocht.

De vondst, in april 2024, berustte op puur toeval. De voordelen wegen niet op tegen de nadelen, "maar", zo zegt Thijs Coenen van de Rijksdienst, "als die containers niet van het schip waren gevallen, hadden we dit scheepswrak vermoedelijk nooit gevonden."

Kers op de taart was de lading van het schip: 13.000 kilo koper. Uit onderzoek is gebleken dat de platen toebehoorde aan de familie Fugger. Een handelsfamilie uit Duitsland met veel geld en invloed.

De platen worden nu opgeslagen in het depot van de Rijksdienst. "Vervolgens kunnen ze in een museum terechtkomen, als het museum ze wil hebben. Dan kunnen ze in bruikleen naar een tentoonstelling worden gebracht."

Een museum in Cuxhaven (Duitsland) heeft zijn kans al gepakt; dat heeft al een paar platen staan.

Dan weer even terug naar de middeleeuwen. Want afgelopen maart werd een bijzonder stukje stukje metaal gevonden. Dit gebeurde tijdens een opgraving op een terp in Ferwert. Dit bleek een zogenoemde 'kletsievoet' te zijn.

Dit is het onderste deel van een fierljepspeer. Dit oud-Friese voorwerp had een dubbelfunctie. Het werd in de middeleeuwen zowel als wapen gebruikt, als voor het overspringen van sloten. De kletsievoet moest voorkomen dat de fierljepspeer bij het springen in de modder zakte.

Er zijn eerder kletsievoeten gevonden. Iedere keer in Fryslân. Daarom wordt ervan uitgegaan dat het een typisch Fries fenomeen betreft. En bovendien de oorsprong is van het fierljeppen.

Vier van deze vondsten zijn te vinden in het Fries Museum. Twee zijn in het Noordelijk archeologisch Depot in Nuis, wat tevens de opslagplek is van de kletsievoet in Ferwert.

Dan nog te zien in het Fries Museum: een pommelkap uit de tiende eeuw. Een pommelkap is een deel van het handvat van een vikingzwaard, bedoeld ter versiering. Het voorwerp is van koper en was vroeger verguld.

Archeologieliefhebber Sander Visser zwiepte met zijn metaaldetector boven de grond van Witmarsum. Plots kreeg de inwoner van Lelystad een signaal van zijn metaaldetector. Niet veel later stond hij met de pommelkap in zijn hand.

"Ik heb wat foto's gemaakt en die doorgestuurd naar een vriend van me. Die ging helemaal uit zijn plaat", zegt Visser.

Het voorwerp is versierd in de 'Mammenstijl' van de tiende eeuw. Aan de uiteinden zijn wilde zwijnen te zien. De dieren staan symbool voor kracht en moed.