Ziekenhuisbaas: als we niet oppassen, verdwijnen behandelingen uit Fryslân

De behandelingen worden te weinig gedaan en ze dreigen nu uit de provincie te verdwijnen.

Erica Schaper waarschuwt als de nieuwe bestuursvoorzitter van Frisius MC dat Fryslân behandelingen kwijtraakt.

Het is Schapers zesde week als hoogste baas van Frisius MC, de fusie tussen ziekenhuizen MCL en Tjongerschans.

In die korte periode is het haar al meteen duidelijk: er is geen tijd te verliezen als het gaat om de samenwerking in de Friese zorg.

Ze ziet dat de volumenormen - het aantal behandelingen dat je moet doen om expertise te houden - voor sommige behandelingen omhoog gaan.

Die normen worden hier in Fryslân dan nog maar amper gehaald.

"Dat betekent dat je een soort verschraling krijgt", zegt Schaper. "Je raakt expertise kwijt. Dan ben je minder aantrekkelijk als werkgever, maar het belangrijkste: Friezen moeten verder reizen voor een behandeling."

Dat laatste dreigt nu dus voor de behandelingen van maag-, darm- en alvleesklierkanker. Die zorg is nu nog goed in de provincie en voldoet aan de hoogste normen.

In de toekomst wordt samenwerking hiervoor echter noodzakelijk.

In samenwerking met nog achttien andere ziekenhuizen in het noordoosten van Nederland wordt nu gekeken hoe dit probleem opgelost kan worden. Het doel blijft volgens Schaper om de behandelingen in Fryslân te behouden.

De bestuursvoorzitter vindt dat je je ook niet zomaar moet neerleggen bij de normen. "Op het platteland zijn ze lastiger te halen dan in de Randstad."

Om behandelingen niet kwijt te raken, moet gekeken worden naar specialisatie.

"Hoe verdelen we het zo dat de ene locatie zich op het één, en de ander op iets anders specialiseert?" Dat is het vraagstuk dat volgens Schaper opgelost moet worden.

Het is niet alleen de hooggespecialiseerde zorg die onder druk staat, het gaat ook om het openhouden van de eerste hulp van ziekenhuizen.

Met de huidige personeelskrapte is het doorlopend openhouden van alle locaties moeilijk vol te houden.

Schaper komt terug op een discussie die in Fryslân tussen 2010 en 2018 uitgebreid is gevoerd. Toen lag hetzelfde vraagstuk van specialisatie voor, maar kwamen de ziekenhuizen in Fryslân er onderling niet uit wie wat moest doen.

Het plan had de naam 'Fryslân foarút'. Maar het werd in 2018 in de prullenbak gegooid.

"Ik durf niet te garanderen dat het nu wel lukt. De nood is de afgelopen jaren alleen hoog geworden", zegt Schaper. "Daar is het personeelstekort zeker een belangrijk onderdeel van."

Er zijn nu 200 vacatures bij de Friese ziekenhuizen. Over tien jaar zijn dat er 600. Voor de volledige Friese zorg gaat het dan om duizenden vacante arbeidsplaatsen.

"Dan is het wel de wal die het schip keert", zegt Schaper.

Dat is ook vooral omdat het moeilijk wordt om sommige specialismen aan te bieden, wanneer cruciaal personeel, bijvoorbeeld in operatiekamers, er niet genoeg is.

Samenwerking is dan ook hét sleutelwoord voor Erica Schaper.

"Ik denk dat we allemaal moeten kijken naar wat belangrijk is voor de zorg en het beste voor onze inwoners. Daar moet je met z'n allen naar kijken. Iedereen moet dan over zijn eigen schaduw heen stappen."

Dat geldt volgens haar ook voor de bestuurders bij sommige Friese gemeenten. Bij Súdwest-Fryslân en Heerenveen is er veel scepsis over de plannen.

Begrijpelijk, vindt Schaper, en je moet dat volgens haar serieus nemen. "Want hoe houd je zorg dichtbij?"

"Je moet onderscheid maken tussen de hoogcomplexe zorg en zorg die bijvoorbeeld chronisch zieke mensen nodig hebben, die vaak gecontroleerd moeten worden. Je kunt je afvragen of dat wel altijd in het ziekenhuis moet", legt Schaper uit.

Er kan volgens haar gekeken worden naar het opzetten of uitbreiden van gezondheidscentra of een samenwerking met de ouderenzorg.

"Mensen moeten niet ver te hoeven reizen voor relatief simpele ingrepen of controles. Maar we moeten ook de hoogcomplexe zorg in de lucht houden door die te concentreren."

Er loopt bijvoorbeeld nu al een experiment met zorg in de thuissituatie. Patiënten worden dan met sensoren op afstand vanuit een meldkamer in de gaten gehouden.

Erica Schaper ziet het nu als haar 'roeping' om te helpen de Friese zorg te verbeteren en klaar te maken voor de toekomst.

Om personeel te trekken, vindt zij dat er baanbrekende oplossingen gezocht moeten worden.

"Hier is schone lucht en zijn huizen makkelijker te krijgen dan in de Randstad. Misschien moet je mensen ook wel helpen bij het vinden van huisvesting."

Maar ook het geven van uitdagend werk helpt, volgens Schaper. "Daarom is de topklinische status van Frisius MC belangrijk. Artsen, maar ook verpleegkundigen, kunnen zichzelf ontwikkelen."

Om te laten zien hoe groot de uitdaging is die voorlegt, grijpt Schaper terug op de bijbel.

"In een cursus beklom ik Mount Nebo in Jordanië. Mozes leidde het volk van Israël daar naartoe. Als je bovenop staat kijk je uit over het beloofde land. Mozes is daar alleen zelf nooit gekomen."

Als ziekenhuisbestuurder, in andere woorden, probeer je vraagstukken op te lossen die ver achter de horizon liggen.

"Dat stijgt uit boven het instellingsbelang of het individuele belang", vindt Schaper.