Rechter beslist over natuurbescherming, Friese landbouw en natuur wachten met spanning af
Krijgt de natuur voorrang boven economische vooruitgang? Op die vraag komt woensdag een antwoord. Dan doet de rechtbank uitspraak in de zaak van Greenpeace tegen de Staat der Nederlanden, over de staat van de natuur in ons land.
Volgens Greenpeace ligt 90 procent van de beschermde natuurtypes in Nederland er slecht tot zeer slecht bij.
Karakteristieke planten en dieren zijn de afgelopen jaren in hoog tempo in aantallen afgenomen, waardoor ecosystemen uit balans raken en instorten, zegt de organisatie.
De Staat moet er daarom voor zorgen dat de stikstofuitstoot drastisch en snel naar beneden gaat.
Eind dit jaar moet minstens 75 procent van de meest kwetsbare natuur in Natura 2000-gebieden worden beschermd. Eind 2030 moet dat gelden voor minimaal 90 procent van de kwetsbare natuur.
De Alde Feanen
Twee natuurgebieden in Fryslân waar het heel slecht mee gaat, zijn de Alde Feanen en de Rottige Meenthe & Brandemeer. Ze hebben last van te veel neerslag van stikstof en er zijn problemen met het waterbeheer. Verschillende planten- en diersoorten worden daardoor in hun voortbestaan bedreigd.
Sommige deskundigen denken dat Greenpeace kans maakt om te winnen. Bij een eerder kort geding kon de staat zich nog verdedigen door te wijzen op bestaand stikstofbeleid en een pot geld van 24 miljard die moest helpen om de problemen aan te pakken.
Het nieuwe kabinet heeft beide echter van tafel geveegd en werkt nu aan nieuwe plannen die veel minder geld mogen kosten.
Een rechter gaat kijken hoe concreet de maatregelen zijn die minister Wiersma wil nemen, denken deskundigen.
Bovendien moet Nederland zich houden aan Europese natuurbeschermingsregels, die zeggen dat het met de natuur in Natura2000-gebieden niet nog slechter mag worden. Uit onderzoek blijkt dat dat wel zo is of dreigt te gebeuren.
Er is dus werk aan de winkel.
We verzinken in een juridisch steekspel.
De zorgen zijn al groot in de landbouwsector, en deze rechtszaak maakt die er bepaald niet minder op, zegt voorzitter Hendrik Galema van de Agrarische Jongeren Friesland (AJF).
"De vergunningverlening is al waardeloos. We verzinken in een juridisch steekspel en dat kost een deel van de sector de kop", zegt hij.
Te weinig visie
Galema vindt dat er in het verleden besluiten genomen zijn zonder dat daar een goede toekomstvisie onder lag over hoe om te gaan met natuur.
Als er vroeger beter nagedacht was over waar ruimte is voor natuur en waar voor landbouw, dan was het nu heel anders geweest. "We hebben het aan onszelf te danken."
Galema verwijt dit de politiek wel een beetje, zegt hij. "Ze hadden keuzes moeten maken. Ze hebben aangekeken hoe allerlei regelgeving werd gemaakt. En met te weinig koers en visie doorontwikkeld."
Jonge boeren, ook in Fryslân, zitten nu met de consequenties. Ze hebben stapels vergunningsaanvragen liggen, maar ze kunnen er niets mee, want ze worden niet behandeld.
"De gemeente wijst naar de provincie, de provincie wijst naar het Rijk en het Rijk verwijst weer terug naar de gemeenten. Zo schiet het niet op", zegt Galema.
Directeur Hans van der Werf van de Friese Milieu Federatie is het met Galema eens dat het zo niet opschiet. De regering zal nu echt aan de slag moeten, of Greenpeace nu wint of niet, zegt hij.
Nog meer vergunningplicht
Van der Werf wijst op de uitspraak op 18 december afgelopen jaar, van de Raad van State. Die heeft bepaald dat bedrijven een vergunning moeten hebben als ze iets willen veranderen in hoeveel stikstof ze uitstoten: het intern salderen is vergunningplichtig, met terugwerkende kracht.
Het had niet zo ver moeten komen.
"Wij willen het liefst naar oplossingen kijken, maar soms is procederen nodig", zegt Van der Werf. "De rechter zegt steeds: 'Jullie moeten echt iets doen.'"
De directeur van de milieufederatie vindt het allemaal heftig. "Het had zover niet moeten komen. We hadden liever een andere situatie gehad: we hebben een plan, we hebben geld, we gaan aan het werk."
Van der Werf is bang dat alles stil komt te liggen. Dat levert niet veel op voor de natuur.
De Friese situatie
In Fryslân was al veel energie gestoken in het werken aan oplossingen, via het Fries Programma Landelijk Gebied (FPLG), waar verschillende partijen uit de landbouw en natuur in samenwerkten.
Destijds gedeputeerde Femke Wiersma zette daar echter een streep door, dat deed ze later ook met het Nationaal Programma Landelijk Gebied.
Fryslân hoopte met het FPLG enkele miljarden binnen te halen voor natuurherstel. De provincie moet het nu doen met 180 miljoen voor een aantal projecten.
De hoop is dat de Friese landbouw een flink beslag kan leggen op de 500 miljoen die elk jaar beschikbaar komt voor agrarisch natuurbeheer.
