Fryslân teleurgesteld in verdeling NOM-geld: "Balans is helemaal weg"

Het Friese provinciebestuur is zo ontevreden over de verdeling van het geld dat de Investerings- en Ontwikkelingsmaatschappij voor Noord-Nederland (NOM) beschikbaar heeft voor de drie noordelijke provincies, dat ze het jaarplan 2025 en het meerjarenkader van de NOM afkeurde. Dat gebeurde in de NOM-aandeelhoudersvergadering eind vorig jaar.

"Het geïnvesteerd vermogen van de NOM is bedoeld voor heel Noord-Nederland", aldus gedeputeerde Douwstra. "De verdeling over de investeringsgebieden Groningen, Fryslân en Drenthe is niet juist. De balans is echt helemaal weg wanneer je kijkt naar wat in Groningen en wat in Drenthe en Fryslân wordt geïnvesteerd."

De onvrede hierover sluimert al langer, stelt Douwstra: "Het is al een tijd zo."

De 20 procent van het NOM-budget die er volgens Douwstra in 2023 naar Fryslân ging, steekt wat hem betreft schril af tegen het aandeel van het geld voor projecten en financieringen van bedrijven in Groningen. Voor Drenthe noemt Douwstra een percentage van 21 procent. Wat inhoudt dat bijna 60 procent van de NOM-miljoenen in 2023 naar Groningen vloeide.

In 2024 waren de percentages voor Fryslân en Drenthe, respectievelijk 16 en 25 procent. Ook afgelopen jaar landde dus zo'n 60 procent van iedere NOM-euro in Groningen.

Voor een herverdeling van het NOM-budget moet volgens de Friezen beter worden gekeken naar het belang van de Friese economie.

"Hoe de verdeling exact moet zijn, is moeilijk, maar we zijn met drie provincies, dus ieder een derde zouden we mooi vinden. Maar dat is misschien niet helemaal reëel, want je kunt nooit helemaal van tevoren zien welk bedrijf waar begint of een investeringsvraag heeft."

Maar bedenk wel, aldus Douwstra, dat de Friese economie de grootste van Noord-Nederland is. "In omvang, in inwoners, aantal bedrijven et cetera. Dus hoe kun je dat meer in balans brengen? Het is ook voor de toekomst van de hele noordelijke economie van belang om die samen verder te brengen."

De NOM laat weten dat in het 50-jarig bestaan van de organisatie niet eerder een jaarplan door een van de drie provincies is afgekeurd.

"We zijn in gesprek met de provincie Fryslân', reageert de NOM. 'Daar gaan we waarschijnlijk samen uitkomen. De reden voor het gesprek is iets tussen de provincie en de NOM."

Over de "scheve verdeling", die Douwstra noemt zegt de NOM: "De NOM kijkt naar totale regio vanuit Innoveren, Internationaliseren en Investeren. Daarnaast beheert de NOM diverse regionale fondsen met verschillende budgetten. Dit vertaalt zich niet in een provinciale verdeelsleutel."

In het NOM-jaarverslag over 2023 schrijft de organisatie dat de 41 nieuwe investeringen in dat jaar 'goed [zijn] verdeeld over de provincies en sectoren waarin we actief zijn'. De totale investeringsomvang in 2023 was 22,4 miljoen. Van de vestiging van buitenlandse bedrijven in 2023 waarbij de NOM betrokken was kwamen er drie naar Fryslân, één naar Groningen (Google, Winschoten) en een naar Eelde; het Canadese Plasticase.

Gedeputeerde Douwstra richt zijn bezwaren niet alleen op geld. Het gaat volgens hem ook om de aandacht die de NOM schenkt aan de provincie Fryslân. Bij de opzet van bijvoorbeeld innovatieprogramma's komt Fryslân er volgens hem ook bekaaid vanaf.

Douwstra ziet al wel een verschuiving: "Er is in 2024 geïnvesteerd op activiteiten en aanwezigheid vanuit de NOM op bijvoorbeeld de WaterCampus." Dat laatste is een in watertechnologie gespecialiseerd bedrijvencluster in Leeuwarden. De NOM zou meer op deze manier moeten focussen op sterke sectoren in Fryslân, meent Douwstra.

De Friese gedeputeerde stelt niet uit te zijn op een greep in de pot met 4,5 miljard aan Nij Begun-geld dat voor de komende dertig jaar aan Groningen is toegekend als genoegdoening voor de aardbevingenellende. Douwstra: "Wij gaan niet over het geld dat Den Haag aan Groningen besteedt."

Wel zegt hij hierover: "We vragen ons af of de NOM de besteding van het geld moet doen. Wanneer mensen van de NOM daarmee bezig zijn, kunnen ze niet actief zijn voor Fryslân of Drenthe. Misschien moet Groningen dit zelf gaan doen."

Douwstra vindt dat hij met zijn pleidooi voor herverdeling van steungeld een juist bijdrage levert aan de samenwerking tussen de drie noordelijke provincies. "Ik denk dat het goed is hoe we samen optrekken en naar elkaar luisteren om samen de noordelijke economie te versterken."

Henk Emmens, de Groningse gedeputeerde met economische zaken in portefeuille, zegt begrip te hebben voor de opmerkingen van zijn Friese collega.

"Maar de verdeling van gelden is een momentopname en de economie van Groningen is een andere dan die in Fryslân", licht Emmens toe. "Het zegt niks over de inzet van de NOM om bedrijven te krijgen in Fryslân, Groningen en Drenthe. Die inspanningen zijn niet minder voor Fryslân dan voor Groningen. Alleen Groningen is met Zernike Science Park en de twee zeehavens soms een interessantere plek voor bedrijven om zich te vestigen."

Emmens gaat ervan uit dat de NOM-kwestie de noordelijke eensgezindheid niet dwars zal zitten. Het is goed om elkaar scherp te houden, stelt Emmens.

"De samenwerking is heus niet voorbij. We treffen elkaar overal. Samenwerking is er niet alleen op economisch gebied, maar ook op onderwerpen als landbouw, natuur of mobiliteit. En er zijn lobbydossiers waar we samen optrekken."

"Het economisch domein wordt telkens heel cijfermatig benaderd. Ik denk dat het goed is om daar gesprekken over te hebben."

De kwestie komt op de volgende aandeelhoudersvergadering van de NOM aan bod.