Moeten wij messen op straat en school normaal vinden? "Het Nederland van tegenwoordig"

"Er zijn groepen waar je met een boog omheen loopt", vertelt een 16-jarige jongen op straat in Drachten. De jongeren daar weten waar ze om moeten denken. Zo ook een jongen van 17. "Je ziet soms dat sommigen uit zijn op ruzie", zegt hij.

"Je ziet het aan hoe mensen zich gedragen", zegt een andere jongen. "Dan zijn ze stoer aan het doen."

Vijf jaar terug deed zich in Drachten een ernstig geweldsincident voor. Bij een ruzie in het uitgaansleven werd de 15-jarige Roan Brilstra neergestoken door een leeftijdsgenoot.

Hij overleed een week later in het UMCG in Groningen, een dag na zijn zestiende verjaardag. Een herdenksteen in het centrum van Drachten herinnert aan die dramatische dag.

Exacte cijfers van het aantal steekpartijen onder jongeren zijn er niet, zegt de politie. Volgens hen is dat aantal wel flink toegenomen.

Er zijn wel landelijke cijfers over het aantal aanhoudingen van minderjarigen met een mes. In 2019 waren dat er 33 en drie jaar later 355.

Een rondvraag onder jonge vrouwen in Drachten laat ook zien dat de sfeer grimmig is geworden. "Als er groepjes zijn, van bepaalde jongens, krijg je wel eens seksistische opmerkingen. Dat voelt heel onveilig. Je weet niet wat ze doen als ze heel erg dronken zijn", zegt een van hen.

Ze ziet al dat het voor sommigen heel gebruikelijk is om een mes mee te nemen als ze op stap gaan. Leeftijdsgenoten van haar bevestigen dat ook. "Dat is het Nederland van tegenwoordig", zegt ze.

Geen van de jongeren voelt zich echter gedwongen om op vrijdag- en zaterdagavond thuis te blijven. Allemaal zeggen ze dat het veilig is om uit te gaan, maar dat je op straat de ogen open moet houden.

Op verschillende manier is de afgelopen jaren geprobeerd de veiligheid op straat in Drachten te verbeteren. Zo werd na de steekpartij in Drachten een messenverbod ingesteld voor een deel van het centrum. Daar mocht preventief worden gefouilleerd.

Die aanpak heeft een jaar geduurd. Het is veiliger geworden en daarom is het nu niet meer noodzakelijk, zegt de gemeente.

In de wet staat al dat het hebben en dragen van sommige steekwapens verboden is. Het gaat dan om stiletto's, vlindermessen, kapmessen en messen langer dan 28 centimeter.

Verder kunnen gemeenten in de regels opnemen dat het dragen van een keukenmes of een ander steekwapen of voorwerp waarmee gestoken kan worden in sommige buurten verboden is.

Naast een verbod op wapens wordt ingezet op het informeren van jongeren. De vraag waarmee vooral mee wordt geworsteld, is: hoe bereik je de jongeren en hoe kun je tussen de oren krijgen dat het dragen van steekwapens grote risico's meebrengt.

In opdracht van de overheid heeft het in Arnhem gevestigde bureau Beke, dat zich bezighoudt met veiligheid en criminaliteit, onderzoek wordt gedaan naar wapenbezit onder jongeren. Er is gekeken naar waarom jongeren wapens bij zich hebben en hoe je die doelgroep kunt bereiken.

Als eerste het goede nieuws: De meeste jongeren hebben helemaal geen steekwapen. "Deze groep is goed te bereiken", zegt onderzoeker Henk Ferwerda van Bureau Beke.

"Met een pittige lesprogramma kun je ze uitleggen dat het gebruik of dragen van een wapen grote consequenties kan hebben."

Het probleem zit hem bij die kleine minderheid die wel een wapen op zak heeft, zegt Ferwerda. "Daar werkt voorlichting geven niet, die groep zal je op een andere manier moeten zien te bereiken."

De aanpak van die groep moet dan ook totaal anders. "De achterliggende problematiek is te groot. Sommige mensen groeien bijvoorbeeld op in armoede of in een gezin met weinig ouderlijk toezicht. Daarvoor zijn intensieve programma's nodig en moet worden ingezet op begeleiding van de jongeren."

"Je moet oog hebben voor jongeren die op allerlei terreinen achterstanden hebben. Die zijn heel kwetsbaar door de context waarin ze opgroeien."

Wat voor Ferwerda helder is: de harde aanpak werkt niet. Sterker nog, die werkt eerder averechts. Ingrijpen in de thuissituatie en speciale programma's op scholen helpen wel.

Dat besef is er ook op OSG Piter Jelles De Brêge in Leeuwarden. Op de school voor praktijkonderwijs zitten nu 226 kinderen.

Directeur Kathy Arends zegt dat veiligheid voor haar het speerpunt is. "Veiligheid is de basis van goed leren. Daarom staat het hoog op de agenda."

Het onderwerp staat echter niet hoog op de agenda van andere scholen. Na een belrondje blijkt dat andere scholen nog iets van De Brêge kunnen leren. Al wordt op sommige scholen zo nu en dan een kluisjescontrole gehouden.

Dat doen ze op De Brêge ook. "We controleren alle kluizen en tassen. Ouders weten dat ook", zegt Kathy Arends. "We voeren een zerotolerance beleid. Niets wat als wapen kan dienen, mag mee naar school."

Na de vakantie hebben ze een grote controle gehouden. De politie is daar dan ook bij, net als studenten van de opleiding beveiliging van Firda. Zij geven ook voorlichting in de klassen. Ouders krijgen dan van de school een e-mail met uitleg over wat er gebeurd is.

Naast de grote controle kunnen ook op willekeurige momenten - als er signalen zijn - tassen of kluisjes worden gecontroleerd. Recentelijk is daarbij een mes aangetroffen.

Arends: "Dan doen wij een interventie. Dan gaan we het gesprek aan met de betrokken leerlingen, maar ook met de ouders. Er wordt dan een passende maatregel genomen."

Dat betekent niet dat de kinderen van school worden gestuurd. Arends: "Je moet grenzen stellen. Wij accepteren hier geen agressie."

Deze aanpak helpt, zien ze bij De Brêge. Ouders zijn heel tevreden en de medewerkers ook. "Maar, weet ook Arends, het is een proces waar je steeds aandacht voor moet houden.

Daarom wordt het bijvoorbeeld ook meegenomen in het programma bij de lessen burgerschap en wordt er ook in de gewone lessen aandacht aan geschonken.

De jeugd op straat wil maar één ding: veilig op stap. Allemaal zeggen ze dat het binnen veilig is. Maar ook dat het wapenprobleem nog lang niet is opgelost.