Friese gemeenschap is een van de sterkste, maar staat onder druk: "We hebben elkaar hartstikke nodig"

De stand van de gemeenschap in Fryslân staat centraal in de derde aflevering van Stân fan Fryslân. Wat is 'mienskip', wat doet de gemeenschap en hoe veel is daar over tien of twintig jaar nog van over?

Vrijwilligers vormen een belangrijk onderdeel van bijvoorbeeld het verenigingsleven. In Fryslân is die groep groot. "Op het laatste peilmoment in 2022 deed 48 procent van de Friezen vrijwilligerswerk", vertelt Ymko Braaksma, onderzoeker bij Planbureau Fryslân. "Dat is een heel hoog cijfer, het hoogste percentage van alle provincies in Nederland."

Op het eerste gezicht is dat een positief gegeven, zegt Braaksma. "Maar je kunt er ook anders naar kijken. Tien jaar daarvoor, in 2012, deed 58 procent van de Friezen vrijwilligerswerk."

Het heeft volgens hem verschillende oorzaken: vergrijzing heeft er een rol in, net als krapte op de arbeidsmarkt. "Mensen worden uitgedaagd om meer te werken, dan blijft automatisch minder tijd over om vrijwilligerswerk te doen. Dezelfde prikkel komt uit de woningmarkt."

Voor het kopen van een woning is steeds meer inkomen nodig, redeneert Braaksma. "Dat kan er ook voor zorgen er minder tijd is voor vrijwilligerswerk."

"Vrijwilligerswerk is één aspect van de gemeenschap", reageert burgemeester Jannewietske de Vries van Súdwest-Fryslân. "Ik zie bijvoorbeeld steeds meer burgerinitiatieven en ontwikkelingen in energiecoöporaties. Dus het vindt ook weer andere vormen."

Vanuit de gemeente is faciliteren en stimuleren het doel, vertelt De Vries. Ze ziet echter dat daar steeds minder geld voor is. "Voorzieningen staan bij ons bovenaan, dus als we moeten bezuinigen dan kijken we daar niet als eerste naar."

"Maar we krijgen veel minder geld van het Rijk en we moeten toch proberen om die brede welvaart en ons gemeenschappelijke geluk overeind te houden. Daar hebben we elkaar allemaal hartstikke bij nodig."

Marjan van der Feen is directeur van de subsidieregeling Versnellingsagenda Noordoost-Fryslân. Het is een plek waar mensen terechtkunnen met projecten waar ze hulp en financiering bij zoeken. Doel is om projecten op te zetten die de lokale economie versterken.

"De agenda gaat over ondernemerschap en het behoud van banen in de regio", legt Van der Feen uit. "Als banen verdwijnen, dan heeft dat een enorme impact op de samenleving."

De cijfers van Planbureau Fryslân laten ook zien dat een deel van de Friezen zich zorgen maakt over de toekomst van verenigingen in het dorp of de wijk. Bovendien hebben vooral jongeren veel stress (29 procent). "En meer dan vijftig procent van de jongvolwassenen heeft een matig tot hoge kans op angst en depressie. Dat zijn grote groepen."

Anne-Goaitske Breteler stelt dat jeugd in Fryslân en Groningen veel drinkt. "Relatief het meeste, op jonge leeftijd al. Als die gevoelens niet goed kunnen worden geuit en anderen kunnen dat niet opvangen, dan bestaat best een groot risico dat dat zich ontwikkelt tot drugs- of drankproblematiek."

Breteler is antropoloog en schreef onder andere het boek De laatste dagen van de dorpsgek.

"Ik heb met veel mensen gesproken die een rol hebben als politie of psychiater", zegt Breteler. "Die zeggen dat ze op het platteland in eerste instantie minder extreme gevallen zien dan in de steden."

"Maar op het platteland blijft alles meer verborgen voor die gemeenschap." Ze denkt dat ondanks individualisering en secularisatie mensen nog bang zijn om buiten de gemeenschap te vallen.

"Ik vind dat wij als onderzoekers ook nog beter moeten begrijpen wat gemeenschap precies is en hoe die werkt, om betere toekomstplannen te maken", zegt Braaksma.

Hij denkt dat de gemeenschap, in de betekenis van naar elkaar omkijken, kan bijdragen aan het voorkomen van allerlei problematiek. "Ik denk dat het heel relevant is voor preventiebeleid dat op dit moment wordt ontwikkeld, waar een grote rol in wordt weggelegd voor de gemeenschap."

En hoe kijken de gasten naar de stand van de Friese gemeenschap in 2040? Van der Feen hoopt vooral dat structureel geld beschikbaar komt. "Voor specifieke doelgroepen, voor het verenigingsleven en de samenleving."

"Je ziet dat de gemeenschap hier in Fryslân op dit moment in vergelijking met de rest van het land nog steeds sterk is", meent Braaksma. "Er is potentie, maar we moeten het niet te veel romantiseren."

Burgemeester De Vries heeft er alle vertrouwen in dat de gemeenschap in Friesland sterk blijft. "Ik ben er echt van overtuigd dat wij ons steeds weer aanpassen aan nieuwe omstandigheden en dat we dat weer uitvinden."

"Ik ben eigenlijk als persoon ook best wel positief", zegt Moddergatster Breteler. "Ik denk dat Ymko en ik ook een voorbeeld zijn; wij zijn hier weggegaan om te studeren, maar zijn wel weer teruggekomen."

"Ik heb heel sterk de binding met het gebied waar ik vandaan kom, dat dat thuis is. Ik denk dat dat een van de belangrijkste basisprincipes is om je gelukkig te voelen. En als dat dan nog gefaciliteerd kan worden door de gemeente of door mogelijkheden om daar je werk te doen, dan denk ik dat steeds meer mensen weer terugkomen."