"Ondernemers moeten zelf in actie komen om het stroomtekort aan te pakken"

Deze aflevering van het economieprogramma dat RTV Noord, RTV Drenthe, Omrop Fryslân samen met SER Noord-Nederland maken gaat over het overvolle stroomnet.

In Noord-Nederland staan 1.500 bedrijven in de wachtrij voor een nieuwe stroomaansluiting of verzwaring van een bestaande aansluiting. Het zet een serieuze rem zet op plannen die bedrijven hebben, want ze kunnen hierdoor niet investeren en uitbreiden, waardoor ze inkomsten mislopen.

De tekorten ontstaan overigens niet doordat onvoldoende stroom wordt geproduceerd, maar omdat productie van en vraag naar elektriciteit razendsnel zijn gegroeid. Op piekmomenten is daardoor de capaciteit van het stroomnetwerk niet meer toereikend om alle elektriciteit te transporteren.

Omdat uitbreiding van de netcapaciteit nog jaren op zich laat wachten moeten bedrijven in de tussentijd in actie komen, zegt Jan Zuidema van het adviesbureau Ekwadraat in Leeuwarden.

"Een productiebedrijf waarvoor stroom nooit een beperking was, moet af van het automatisme", zegt Zuidema.

"Het moet niet wachten tot het stroomnetwerk is verzwaard, maar nadenken over de vraag of het echt wel zoveel stroom nodig heeft. Het kan misschien energie op andere momenten gebruiken of processen op een andere manier inrichten, het kan vaak slimmer of flexibeler, bijvoorbeeld door batterijen in te zetten."

Bedrijven moeten ook samen naar alternatieven zoeken, is Zuidema's boodschap. Bijvoorbeeld door stroom te delen. Dat dergelijke 'energiehubs' nu wettelijk nog erg lastig te regelen zijn, mag ondernemers er niet van weerhouden hier al wel plannen voor te maken, betoogt Zuidema.

Enexis-directeur Han Slootweg verklaart dat momenteel hard gewerkt wordt om gezamenlijke stroomaansluitingen mogelijk te maken. "Normaal heeft een individuele klant een transportovereenkomst. We zijn nu ver met groepstransportovereenkomsten."

Het houdt in dat een groep bedrijven zich bij Enexis kan aansluiten en onderling de stroom kan verdelen. Een ondernemer die 's ochtends veel stroom nodig heeft om zijn proces op te starten, maar 's middags veel minder, kan dat dan afstemmen met een bedrijf waar het andersom is. Ook kunnen ze samen een batterij kopen en het gebruik ervan delen.

Minister Sophie Hermans van Klimaat en Groene groei maakte afgelopen week overigens bekend stevige maatregelen te willen nemen om het volle stroomnet te ontlasten. Zo wil ze snel tienduizenden transformatorhuisjes laten bouwen. Gebrek aan personeel voor al het werk dat hiermee gemoeid is wil Hermans oplossen met "vliegende brigades".

Ook wil de minister nettarieven voor kleinverbruikers aanpassen. Dat moet huishoudens en bedrijven ertoe aanzetten hun elektriciteitsverbruik over de dag te verdelen.

De netbeheerders Enexis, Liander en Tennet werken al hard aan vergroten van de netcapaciteit. Vanaf 2025 investeren ze circa acht miljard euro per jaar in het stroomnet.

Dat het zo uit de hand kon lopen met het gebrek aan transportcapaciteit ligt volgens Enexis-directeur Slootweg aan een verkeerde taxatie van de groei in vraag en aanbod van stroom. "Het is allemaal veel harder gegaan dan wij een aantal jaren geleden hadden ingeschat", aldus Slootweg.

Clusterregisseur Tjisse Stelpstra legt de verantwoordelijkheid hier deels bij de netbeheerders. Maar het heeft volgens Stelpstra weinig zin te vingerwijzen: "Vanaf het moment dat in dit land het klimaatakkoord gesloten werd in 2019 is het echt onderschat. We kunnen nu gaan jij-bakken, maar we kunnen nu beter creatief zoeken naar oplossingen."

In het Klimaatakkoord staat dat Nederland in 2030 49 procent minder CO2 wil uitstoten ten opzichte van 1990. In 2050 moet dat 95 procent minder zijn.

Tjisse Stelpstra is een van de zes clusterregisseurs die door het kabinet zijn aangesteld om bedrijven en netbeheerders te helpen wat te doen aan de stroomfile. Stelpstra doet dat voor de noordelijke industrie.

Ondanks alle knelpunten die de stroomvraag en productie met zich meebrengt, ziet hoogleraar Jouke van Dijk ook de zonnige kant van de ontwikkeling: "Het laat wel zien dat de energietransitie lukt."