Femke Wiersma moet 'aan de bak' om de landbouw uit de crisis te halen.

Boeren moeten perspectief krijgen en minder geplaagd worden door regels uit Den Haag en Brussel, zo is het doel. Het nieuwe kabinet zal ook niet sturen op krimp van de veestapel, zo staat in het hoofdlijnenakkoord van het nieuwe kabinet.

Nog maar drie jaar geleden lag het land er heel anders bij. Wiersma reisde toen het hele land door voor de Eerste Kamercampagne van de toen nog relatief onbekende BBB. De opiniepeilers gaven de BBB toen 0 zetels, maar volgens Femke Wiersma kon dat niet waar zijn. "Op het platteland wordt minder gepeild", zei Wiersma toen. "Als ik zie hoe massaal de steun is die we krijgen, dan kunnen we wel eens de verrassing van de wedstrijd worden."

Wiersma kreeg gelijk. Lijsttrekker Caroline van der Plas meldde zich op de tractor op het Binnenhof. Femke Wiersma kreeg zelf 25.000 voorkeurstemmen. Ze kwam net niet in de kamer, maar vestigde haar naam als stemmentrekker. "Ze spreekt de mensen aan", zegt voorzitter Hendrik Galema van de Agrarische Jongeren Fryslân over Wiersma. "Ze spreekt gewone mensentaal en weet hoe het land er in Fryslân bij ligt."

Daarna ging het hard met de BoerBurgerBeweging. De partij krijgt de wind vol in de zeilen na de presentatie van het stikstofplan van minister Christianne van der Wal van natuur en stikstof.

Wiersma noemde toen de stikstofdoelen en de bijbehorende stikstofkaart van het kabinet 'absurd'. "Dit wordt het failliet van de boerensector en een kaalslag op het platteland." Wiersma sprak toen ook de ambitie uit om de BBB 'de grootste partij van Fryslân' te maken én de nieuwe gedeputeerde van landbouw te leveren.

Die ambitie maakt de partij een jaar later waar. Met 14 zetels wordt de partij in 2023 verreweg de grootste in Provinciale Staten en Femke Wiersma wordt gedeputeerde van landbouw, sport en erfgoed. "Ik committeer me aan mijn vaderland", zegt Wiersma op de dag na de verkiezingen in de tv-studio van Omrop Fryslân. "Als je een bestuursfunctie aangaat, dan vind ik dat je dat ook moet afmaken."

Wiersma was toen niet van plan om naar Den Haag te gaan, maar nu haar vriendin Caroline van der Plas, de partij en het land een beroep op haar doen, liggen de zaken toch anders.

]Wiersma noemt het nu 'heel eervol' om gevraagd te worden voor de post van minister van landbouw. Als oud-boerin en oud-beleidsmedewerker van de Nederlandse Melkveehouderij Vakbond heeft Femke Wiersma verstand van landbouw, maar dat wil niet zeggen dat ze het makkelijk zal krijgen.

"Er is veel stil leed in de sector", zegt Galema van de Agrarische Jongeren Fryslân. "Er zijn bedrijven die zo goed als niets verdienen door het afbouwen van de derogatie. Die bedrijven moeten stoppen als de situatie niet snel verandert."

Het nieuwe kabinet zal de kwestie 'urgente aandacht' geven en inzetten op 'regiospecifieke derogatie'. Fryslân zou dan, als het Wiersma slaagt hier afspraken over te maken met de Europese Unie, toch weer meer mest uit kunnen rijden. "Het is mooi opgeschreven in het hoofdline-akkoord, maar ik vraag me af of het allemaal haalbaar is", zegt Galema hierover.

Een tweede acuut probleem is de situatie van de PAS-melders, de boerenbedrijven die geen vergunning hebben zonder dat ze daar zelf schuld aan hebben. "Dat moet wat mij betreft prioriteit 1 zijn", zegt Galema daarover.

Het nieuwe kabinet wil dat oplossen door de drempelwaarde voor stikstof te verhogen tot minstens een mol per hectare per jaar. Op basis van deze afspraak kunnen PAS-melders worden gelegaliseerd, zo is het doel.

Vorige week nam Wiersma als gedeputeerde van Fryslân het besluit om het Fries Programma Landelijk Gebied FPLG 'on hold' te zetten. Dat besluit kwam voor de meeste betrokkenen als een verrassing. Statenlid Jochem Knol van GroenLinks heeft het zelf over 'een donderslag bij heldere hemel'. "Het was een besluit zonder draagvlak. Met uitstel wordt niemand geholpen. Je helpt daar de boeren ook niet mee."

Hendrik Galema van de AJF is er ook niet blij mee. "Ik ben voor dit verhaal wel veertig keer voor overleg in het provinciehuis geweest en nu hebben we weer geen duidelijkheid. Als de doelen voor stikstofreductie wel blijven staan, dan schieten we met dit besluit niets op."

Galema hoopt dat de nieuwe minister van landbouw snel duidelijkheid kan geven over hoe het verder moet met het landelijk gebied en de stikstofdoelen. "De bal ligt nu echt bij Femke."

Het voorbeeld van het FPLG laat volgens Knol zien dat Wiersma niet altijd de moeite neemt om draagvlak te creëren voor de besluiten die ze neemt. Hij heeft persoonlijk niets tegen Wiersma, maar is niet overtuigd van haar bestuurlijke kwaliteiten.

"De BBB heeft zeer effectief zaken op de politieke agenda gezet, maar zaken bestuurlijk voor elkaar krijgen is een heel ander verhaal. Daarvoor moet je een verbinder zijn en diplomatieke gaven hebben, zeker in Brussel", zegt hij.

Knol vindt ook dat Wiersma er goed aan doet om zich te realiseren dat ze naast minister van landbouw ook minister van natuur wordt. "Ze is soms te eenzijdig in haar focus. Bij de eerste reactie op haar voordracht nam ze het woord natuur niet eens in de mond. Dat is de Nederlandse natuurorganisaties niet ontgaan. Het lijkt me niet handig voor een nieuwe minister."

Het Fries Programma Landelijk Gebied wordt als het aan Knol ligt gewoon doorgezet. "Een gedeputeerde mag zoiets nooit alleen beslissen. Uiteindelijk hebben Provinciale Staten het laatste woord."