Koeien melken tijdens de wedstrijd, eieren zoeken en wapens: waarom fierljeppen we eigenlijk?

Het is moeilijk om de precieze datum van het ontstaan van het fierljeppen te achterhalen. Want wanneer 'begint' een sport nu echt? Pak je de eerste wedstrijd of de eerste keer over een sloot springen? Toch is er wel veel te vinden over het fierljeppen.

Het fierljeppen is eeuwenoud, zo blijkt uit de eerste bronnen die te vinden zijn. Kortgeleden is er zelfs nog een fierljepspeer uit de Middeleeuwen gevonden in Ferwert. Het ging om een zogenaamde 'kletsievoetje'. Een kletsie is het oud-Friese woord voor fierljepspeer, een typisch Fries wapen waarmee niet alleen de vijand tegemoet gewaad werd , maar ook sloten overbrugd.

De eerste keer dat het fierljeppen als een soort sport in beeld komt, is al in de achttiende eeuw. In een bron is te lezen dat in Baard "Ype Gerbens op maandag den 24 augustus 1767 laten verspringen met een pols over de Bolswarder Vaart".

Of deze Ype Gerbens de andere kant van de vaart heeft gehaald, is niet zeker. Zijn naam is verder niet terug te vinden in de boeken. Het blijft lang stil over het springen over de sloot of het fierljeppen. Voor de betere bronnen kom je al snel in de vorige eeuw uit.

"Duidelijk is dat het allemaal in de weide zelf begint", zegt Hannes Scherjon van het Fierljepmuseum in Noardburgum. Scherjon is een bekende naam in de sport. Hij sprong zelf jaren mee en richtte in 2019 het Fierljepmuseum op. "Fierljeppen is ontstaan uit het eierzoeken. Daar konden mensen toen nog geld mee verdienen."

"Vroeger zochten mensen altijd naar eieren voor het geld. Dus was het handig om zo snel mogelijk van het ene naar het andere weiland te komen. De houten pols werd gebruikt om zo over de sloot heen te springen.

Het was toen eigenlijk ook al een beetje een sport, maar het was de sport om zoveel mogelijk eieren te vinden. Die verkochten ze aan de poelier en daar haalden ze het geld mee binnen."

De stap naar de sport is voor het eerst gezet in 1957. In Winsum werd een fierljepwedstrijd gehouden, die georganiseerd werd door Sjoerd Span. Hij is de grondlegger van het fierljeppen in wedstrijdverband. Sjoerd is de vader van Roel Bokke Span, één van de beste fierljeppers ooit.

Span organiseerde samen met Lykle Miedema de eerste wedstrijd in Winsum. Miedema had daar een bedrijf in landbouwvoertuigen en kon alles snel regelen. De wedstrijd was nog niet zo professioneel als nu. "Het was toen gewoon nog folklore", zegt Scherjon.

"Het was eigenlijk het doel om het vogelbeheer onder de aandacht te brengen in die tijd", zegt Gerrit Hoekstra, die bezig is met het archief van Winsum. Vorig jaar is er een tentoonstelling naast de oude schans geopend over het fierljeppen in Winsum.

Hoekstra is een van de initiatiefnemers en hij is trots op de historie in het dorp. "Het was ook niet de bedoeling dat het zo'n traditie zou worden. Sterker nog, de eerste wedstrijd staat niet eens aangeschreven als een Fries Kampioenschap."

Het FK wordt elk jaar in Winsum gehouden en is het hoogtepunt van het seizoen. "Die eerste winnaar was Riens Jongema en hij is later wel meegenomen als kampioen, anders is het ook wat sneu", lacht Hoekstra.

"Het mooie is dat hij tijdens de wedstrijd naar een boer in Dronryp ging om de koeien te melken. Hij kwam terug en sprong toen de finale nog. Eigenlijk wel raar als je er zo over nadenkt. De eerste Fries kampioen ging tijdens de wedstrijd weg om de koeien te melken."

"Die eerste wedstrijden werden georganiseerd uit naam van de Vogelbond", zegt Scherjon. "Je moest echt lid zijn van de Bond voor de Friese Vogelwachten en dan kon je meedoen aan de wedstrijd. Daar kwam later een andere bond bij (De Vrije Bond), waar iedereen aan mee mocht doen. Die organiseerden wedstrijden op andere plekken."

Het bestaan van twee bonden zorgde voor een competitie die de ljepperswereld in de knel hield. In een artikel van de Leeuwarder Courant van 6 juli 1959 is te lezen dat er gedoe is:

De ljeppers wisten zelf niet meer waar ze precies lid van moesten zijn en hoe de wedstrijden georganiseerd werden.

In 1960 fuseerden de beide organisaties tot het Frysk Ljeppers Boun, dat nu nog bestaat. Er kwam een einde aan de tweestrijd. Het FLB is verantwoordelijk voor het organiseren van een aantal wedstrijden.

"Het is ieder jaar weer een feestje, als het seizoen begint", zegt Yldau Reitsma van de bond. "Het hele jaar kijk je uit naar Winsum en nu is dat moment er weer. We weten dat het fierljeppen een grote historische waarde heeft en daar zijn we altijd mee bezig. Dat maakt het werk ook zo leuk."

De sport is ondertussen veranderd, zegt Scherjon. Zo ging het van een houten pols naar carbon en is het professioneler geworden. Maar wat is de toekomst van het fierljeppen?

"Het gaat in de hele geschiedenis van folklore naar volwaardige sport en ik denk dat je dat folklore moet gebruiken. Er wordt ook wel eens wat de spot gedreven met het fierljeppen, maar het is hoe dan ook een deel van onze Friese geschiedenis."

Er zullen altijd mensen op afkomen, denkt Scherjon. "Dat kan de ene keer wat minder zijn dan de andere, maar toch zal er altijd een fanatieke ploeg overblijven. Dat zal ook zo zijn voor dit nieuwe seizoen. Ik heb er zin in."