Wanneer ben je een echte Fries? "Het gaat vooral om gevoel"

"Als je je Fries voelt, dan mag je jezelf ook een Fries noemen", zegt Betten, die geboren is in Leeuwarden. Maar hoe Fries iemand zichzelf of een ander vindt, hangt vaak van meer factoren af. Het spreken van de Friese taal bijvoorbeeld is daarin niet de enige graadmeter.

"Er zijn veel andere aspecten, zoals de verbinding met de provincie of de cultuur. Mensen die later in hun leven naar Fryslân komen, kunnen zich even sterk Fries voelen als iemand die hier geboren en getogen is."

De vraag waar de Friese identiteit vandaan komt, hield Betten jaren geleden al bezig. Hij deed er onderzoek naar en publiceerde zijn bevindingen in het boek 'De Fries - Op zoek naar de Friese identiteit'.

Dat 'Friese gevoel' wordt in sommige situaties soms versterkt. Bijvoorbeeld als je een andere Fries tegenkomt in het buitenland. Het maakt daarbij volgens Betten niet zo heel veel uit hoelang je precies in Fryslân woont en of je het Fries ook beheerst.

Als je beiden uit Fryslân komt voel je op zo'n moment automatisch een verbinding. Ook al is de een bijvoorbeeld opgegroeid in de provincie en woont de ander nog maar een paar jaar in Fryslân."

Dat ze in de rest van Nederland soms raar tegen het Fries, en de aandacht voor het Fries, aankijken werd deze week maar weer duidelijk. De ondertekening van de nieuwe BFTK (Bestjoersôfspraak Fryske Taal en Kulteur) door minister Hugo de Jonge riep veel reacties op.

Terwijl er vanuit Fryslân enthousiaste reacties waren vanwege de beschikbaar gestelde 18 miljoen euro, kwamen er uit andere hoeken van het land meer negatieve geluiden naar boven.

De kritiek komt er samenvattend op neer dat het in tijden van maatschappelijke crisissen waanzin is om 18 miljoen euro uit te geven aan de taal en cultuur van een relatief kleine bevolkingsgroep.

Daarbij worden Friezen snel geassocieerd met termen als 'koppig, eigenzinnig, stug, eenkennig en sterk nationalistisch'. Waarom zou daar geld naartoe moeten?

De werkelijkheid is veel genuanceerder, vertelt Betten. "Het Nederlands nationalisme is een stuk meer impliciet. Wat voor hen normaal is, is de norm. Ze zijn niet anders gewend."

Friezen moeten daarom meer moeite doen voor het behoud van hun taal en cultuur.

"In vergelijking met de Nederlandse cultuur heeft de Friese cultuur een 'underdogpositie'. Als we iets willen moeten we daar altijd voor vechten. Dan gaat het bijvoorbeeld over geld. Je moet het zien als de kleine tegen de grote", zegt de schrijver.

Emeritus hoogleraar cultuur en cognitie Barend van Heusden vindt dat de gemeenschap een grote rol speelt bij het bepalen of iemand al dan niet Fries is. Hij richt zich daarbij specifiek op het gebruik van taal.

"Met taal kan je mensen binnen- of buitensluiten", legt de hoogleraar uit. Dat gebeurde volgens hem ook bij de opmerking van Johan Derksen. "Hij zei: 'jij bent geen Fries, ik gebruik voor jou het woord Fries niet'."

Maar dat zegt echter niets, omdat het overgrote deel van de gemeenschap het hier niet mee eens is.

"Wij, de mensen die taal gebruiken, bepalen samen hoe we de term 'Fries' gebruiken. De gemeenschap bepaalt in deze zaak dat De Hoop een Fries is. En als de gemeenschap het denkt, dan is het zo", is de conclusie van Van Heusden.

Ook Betten kan zich vinden in de rol van de gemeenschap. "Fries zijn is eigenlijk een dynamisch spelletje van insluiting en buitensluiting."