Van lijkpaden tot napjesstenen: Fryslân ligt vol overblijfsels uit de Friese oudheid

In de loop van dit jaar verschijnt een fotoboek met de mooiste vondsten uit zijn zoektocht onder de titel 'Ferburgen Fryslân'.

Zijn zoektocht naar symbolen in het landschap begon Schoorstra een paar jaar geleden na het lezen van het boekje 'Gewijde plaatsen in Friesland' van Pier Adema uit 1948. "Dat heeft mij echt op het spoor gezet", zegt hij over zijn drijfveren en de vondsten die hij tot nu toe heeft gedaan.

Via dit boekje kwam hij terecht bij een aantal 'napjesstenen' in Rinsumageast. Dat zijn stenen met een of meerdere kuiltjes erin. In het verre verleden werden ze onder andere gebruikt voor vruchtbaarheidsrituelen en het maken van vuur. "Ik ben daar toen naartoe gereden en ze lagen er nog. Zo is het begonnen."

Schoorstra wijst onder andere op een oud lijkpad bij Hantumhuzen. Over zulke paden werden in eerdere tijden de doden naar de begraafplaats gebracht.

"Ze mochten niet worden gebruikt voor andere zaken, want dat bracht 'onk', ongeluk dus", vertelt Schoorstra. "Mensen dachten vroeger dat de doden op aarde bleven. De paden zijn vaak slingerend om de geest van de dode op een dwaalspoor te brengen, zodat die de weg terug niet meer zou kunnen vinden."

Hij hoopt dat de paden die er nog zijn behouden worden, want ze vertellen het verhaal van het leven van de gewone mensen uit de afgelopen millennia. "Er zouden eigenlijk bordjes bij moeten of een QR-code, zodat mensen weten wat het is en wat het betekent. Het moet niet verloren gaan."

Dat het bij Hantumhuzen om een echt lijkpad gaat en niet zomaar om een oud klinkerweggetje, weet Schoorstra zeker omdat het voorkomt op een kaart van Fryslân van Schotanus, een kaartenmaker uit de zeventiende eeuw. "Daarop staat het aangegeven als 'lijkweg'. Als je Google Maps eroverheen legt, kun je zien dat het precies klopt."

In de kerk van Nijewier, een bouwwerk uit 1698, is vlak onder de dakgoot in het koor een steen te zien van de meestermetselaar Douwe Roelifs. Roelifs liet daarmee zijn handtekening in de kerk achter.

"Maar wat voor mij interessant is, is dat er rechtsonder ook een soort van madeliefje staat. Dat is een heel oud symbool om het kwaad af te weren. Het bijgeloof was in de zeventiende eeuw op zijn hoogtepunt en mensen waren vaak op de hoogte van dit soort symbolen. Je kan ze overal vinden."

Schoorstra trekt er regelmatig op uit in Fryslân, maar ook in de oud-Friese gebieden zoals Groningen, Noord-Duitsland en de Hollandse kust om te zien wat er allemaal nog is.

Soms op basis van een tip, maar heel vaak ook gewoon zomaar. "Ik wil vondsten voor het voetlicht brengen die niet zo bekend zijn. Dus niet een fibula van Wijnaldum en dat soort zaken. Maar wel een walvisbotje van een rechtspreker, of een grafheuvel, of kopjes in de muur van een kerk, enzovoorts."

"In het fotoboek laat ik die voorwerpen en symbolen zien. Ze vertellen het verhaal van de gewone mensen, van de gewone Friezen en hoe zij in het verleden en tot nu toe met gevaren en goede dingen omgaan. En het moet er nog zijn. Mensen moeten erop uit kunnen om het te bekijken."