Natuur in De Houtwiel vroeg wakker: "Stuk eerder dan 40 jaar geleden"
15 februari 2024, 06:09 • 3 minuten leestijd
Een hazelaar met katjes eraan en een paarse dovenetel waaraan al kleurige knopen zitten. De lente is aangebroken in moerasgebied De Houtwiel bij Broeksterwoud. Het beeld dat buiten te zien is, komt alleen niet overeen met de kalender.
"Het is niet gebruikelijk dat je die soorten nu al ziet", zegt oud-boswachter Jacob Bijlsma. In zijn handen heeft hij een bosjes boterbloemen, met gele knopjes eraan. "Toen ik hier 45 jaar geleden kwam wonen, bloeide dat in maart. En nu zijn we half februari. Alles is een stuk eerder dan 40, 50 jaar geleden."
En dat zie je in het hele land. Door oplopende temperaturen komt de natuur steeds eerder tot leven. In de periode van 1940 tot 1959 was het in januari gemiddeld 2,1 graden. Nu is de gemiddelde temperatuur in de ochtend 5,4 graden.
Natuer earder yn bloei
"Het bekendste lenteplantje is vanzelfsprekend het sneeuwklokje. En dit is fluitenkruid", wijst Bijlsma aan, terwijl hij bij zijn eigen bankje in De Houtwiel staat. Dat kreeg hij na zijn afscheid bij Staatsbosbeheer, waar hij van 1979 tot 2010 werkte. Bijlsma woont nog altijd in het boerderijtje aan de rand van De Houtwiel en kent het moerasgebied als zijn broekzak.
"Maar een van de opvallendste is het boterbloempje, het 'speenkruid'. Dat staat vaak aan de slootkanten aan de kant met zon. Nu zitten er knoppen aan, maar het zal niet lang meer duren en dan zie je een geel deken in de natuur. Als je ziet hoe mooi deze nu al bloeien... Dat zijn de vroege lentetekens."
Mooi om te zien, maar vervelend voor mensen met hooikoorts. "Dit zijn de mannelijke katjes van de hazelaar", wijst Bijlsma aan in takjes die hij in zijn handen heeft. "Het stuifmeel komt er zometeen uit. Veel mensen hebben daar last van."
Het ene dier heeft het makkelijker dan het andere
Dieren voelen de gevolgen van het ontwaken van de natuur ook. "Voor dieren die overwinteren is het niet goed. Stekelvarkens worden te vroeg wakker en dan is er nog geen eten. De dagpauwoog, een vlinder, overwintert in de schuur. Maar door de hogere temperaturen komt die alweer naar buiten toe."
Er zijn soorten die zich gemakkelijker aanpassen. "De blokvink, de merel en de bonte lijster vallen mij op. En ik hoorde ook al een houtduif en een meerkoet. Die maken nu paargeluiden. Als zij eenmaal een partner hebben, dan maken ze geluiden om hun territorium te verdedigen."
De Houtwiel is een moerasgebied, dat zichzelf behoorlijk goed op temperatuur houdt doordat de waterstand daar stabiel is. De gevolgen van klimaatverandering zijn daar minder intens dan in andere soorten natuurgebieden, maar toch onmiskenbaar, volgens Bijlsma.
"Dat komt door extremen in de natuur: hogere temperaturen, zwaardere stormen. Het klimaat heeft invloed op de natuur in zijn totaliteit. Maar het bijzondere aan de natuur vind ik dat die zich wel weer aanpast. Het is niet zo dat een bepaalde soort nu uitsterft."
Hoe De Houtwiel er over tientallen jaren uitziet, vindt Bijlsma lastig te voorspellen. "Ik denk niet dat de temperaturen weer omlaag gaan, met alle gevolgen die je je kunt indenken. Hoewel ik hoop van niet."
De oud-boswachter probeert het toch zonnig in te zien. "Het betekent ook dat er meer lente is om van te genieten. Dus ga naar buiten en verzet de zinnen, want de natuur kan je er weer bovenop helpen."
