Wat ging er mis op de Risico? Reconstructie van het drama waarbij Tara (12) omkwam

Op woensdag 31 augustus 2022 varen in totaal zeven schepen met leerlingen van middelbare school Dalton Den Haag op de Waddenzee. Eén van die schepen is de Risico, een zeilclipper. In de nacht van dinsdag op woensdag valt het schip droog op een zandbank onder Terschelling. 's Ochtends vaart het schip uit in de richting van Vlieland.

Om naar Vlieland te varen moet het schip in de West Meep, het stuk water tussen Terschelling en Vlieland, een gijp maken. Dit is een handeling waarbij het schip een andere koers gaat varen en de zeilen van de ene naar de andere kant van de boeg gaan.

Er is voldoende tijd en ruimte om alles voor te bereiden, er staat windkracht 5 en het zicht is goed.

De passagiers - de 12-jarige Tara, haar elf klasgenootjes en één begeleider - moeten voor de kajuit gaan zitten. Dat wordt aan boord gezien als de meest veilige plek.

Halverwege de zeilmanoeuvre breekt de giek opeens doormidden en Tara raakt bekneld onder het afgebroken deel. De reddingsbrigade van de KNRM wordt opgeroepen, maar de hulp komt voor Tara te laat.

Uit het rapport van de Onderzoeksraad voor Veiligheid uit september is gebleken dat de giek brak door houtrot. Op de plek van de breuk en binnenin de giek zat schimmel en vocht. Daardoor is er een zwakke plek in het hout ontstaan en brak de giek uiteindelijk af.

Onderhoud

Het laatste grote onderhoud is in de winter van 2019/2020 uitgevoerd. De giek is geschuurd en opnieuw in de lak gezet. Bij die werkzaamheden werden de windscheuren al geconstateerd, maar omdat dat een verschijnsel is dat vaker voorkomt, werd er verder geen aandacht aan besteed.

Wat is een windscheur?

Als hout droogt, krimpt het. Door het krimpen van het massieve hout ontstaan er zogenaamde windscheuren in de lengterichting van het hout. Windscheuren in rondhouten, zoals de mast en de giek, hoeven niet erg te zijn zolang het water eruit kan vloeien. Als het water niet weg kan of als de windscheuren heel diep zijn, kan het rondhout wel zwakker worden.

Vanaf 2020, in de coronapandemie, ligt het schip stil in de haven. De zeilen zijn van het schip gehaald, maar de mast en de giek blijven onbedekt op het schip.

Door het stilliggen

Al die tijd is er sprake van zogenoemde 'inwatering'. Gewoonlijk is dat geen probleem als de giek in beweging is en het water weer uit de windscheur kan vloeien. Maar door het stilliggen van de Risico kon het water op het hout inwerken.

De giek van de Risico was tien jaar oud en in februari 2020 voor het laatst door een keuringsbureau geïnspecteerd.

In het inspectierapport staan geen bijzonderheden. Wat opvallend is, is dat er in het inspectierapport geen melding gemaakt is van windscheuren. De schipper verklaart dat er op het moment van deze keuring wel windscheuren in de giek zaten.

Certificaat zes weken verlopen

Naar aanleiding van de inspectie werd het certificaat 'Bewijs van Tuigage' afgegeven. Dat document was geldig tot 17 juli 2022. Op het moment van het ongeluk waarbij Tara omkwam, was het certificaat dus zes weken verlopen.

De inspecties bij de bruine vloot zijn altijd momentopnames. De inspecteur kan alleen tekortkomingen signaleren die zichtbaar zijn en speurt niet actief verborgen gebreken op.

Deze manier van inspecteren geeft volgens de Onderzoeksraad voor Veiligheid geen garantie dat de mast of giek zonder mankementen tot aan het einde van de geldigheid van het certificaat veilig blijft. Het is de verantwoordelijkheid van de schipper om het hout tussentijds te controleren.

Vaker afgebroken masten en gieken

Na een rondvraag van de Onderzoeksraad bij verzekeringsmaatschappijen en keuringsbureaus bleek dat rondhouten van historische zeilschepen tijdens het zeilen wel vaker zijn afgebroken, zonder dat er slachtoffers vielen.

De schade is wel bij verzekeringsmaatschappijen aangegeven, maar niet altijd doorgegeven aan instanties zoals de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT). Daardoor is er geen duidelijk overzicht van hoe vaak dit probleem zich voordoet.