Topstukken even terug in eigen omgeving: eeuwenoude ‘kletsies’ te zien in Mildam

'Fries Museum op Paad', zo heet het project. Daarmee wordt erfgoed op diverse plaatsen in Fryslân tentoongesteld. Andersom hoopt het Fries Museum weer nieuwe verhalen, voorwerpen en foto's van Friezen te documenteren. Zo kan op locatie de kennis over de museumcollectie worden verrijkt.

Mildam kwam als eerste aan de beurt. Vrijdag had het Fries Museum tijdelijk een ' dependance ' in Hof van Schoterland. In het centrum was een aantal onderdelen tentoongesteld van een middeleeuwse polsstokspeer.

Het bijzondere is dat de ijzeren voetjes uit Mildam vandaan komen. "Ze zijn gevonden bij het kanaliseren van De Tsjonger", vertelt Liesbeth van Keimpema van het Fries Museum. Dit gebeurde tussen 1886 en 1888.

"Men wist toen eigenlijk niet wat het was. Het werd naar het Fries Museum gebracht met het verhaal dat het 'reiskandelaars' zouden zijn. Zo is het ook bij ons geregistreerd. Maar toen onze conservator vorig jaar onderzoek deed voor een tentoonstelling, ontdekte ze dat we 'kletsies' in de collectie hadden."

'Kletsie' is het Oudfriese woord voor een middeleeuwse polsstokspeer. Het was een houten polsstok met een ijzeren voetje om over drassige sloten te springen, maar het had ook een punt om mee te vechten.

Het wapen is uit verschillende historische bronnen bekend. Friese krijgers "hadden focken ende stocken inder handt, sonder enighe harnasch", schreef de kroniekschrijver Peter van Thabor (1450-1527).

Maar ook van de bekende Slag bij Warns (eigenlijk bij Stavoren) in 1345 is bekend dat Friezen zware pieken en lansen gebruikten.

De oudste vermelding van een kletsie komt uit een 12e-eeuwse Friese wetstekst uit Rüstringen (Duitsland). Daar wordt geschreven over 'cletsia.' Waarschijnlijk komt de benaming nog bij de pre-Germaanse bevolking in Fryslân vandaan, uit de vroege middeleeuwen.

Er zijn gelijksoortige wapens bekend in een groot gebied: van Vlaanderen tot Nordfriesland. Toch gebruikten de Friezen hier soms langere springstokwapens dan op andere plekken en bovendien had de kletsie hier een bijzondere status.

Mogelijk symboliseerde het wapen de Friese identiteit. Want de kletsie stond bijvoorbeeld vaak op zegels die aan oorkonden en brieven hingen.

De Friese elite liet zich regelmatig afbeelden met de kletsie: op geen andere plaats in Noordwest-Europa zijn beeltenissen bekend van edellieden met zo'n wapen.

Hoewel het dus een bijzonder wapen was, is er niet veel van bewaard gebleven. Er zijn maar zes kletsievoetjes bekend: vier bij het Fries Museum en twee bij het Noordelijk Archeologisch Depot in Nuis. Twee zijn bij De Tsjonger gevonden, de andere voetjes bij het afgraven van de terpen van onder andere Britsum en Koarnjum.

De kletsievoetjes van Mildam waren tot mei nog te zien in de tentoonstelling 'Vrijheid, Vetes, Vagevuur: de middeleeuwen in het Noorden.' Aan de hand van de Mildamster voetjes kon ook een replica worden gemaakt.

De tentoonstelling in Mildam was nog een pilot voor het Fries Museum. Het museum wil de komende jaren meer vondsten tijdelijk tentoonstellen in de dorpen en steden waar ze vandaan komen.

"De collectie van het Fries Museum is van ons allemaal, van alle Friezen. Het komt overal vandaan, maar het ligt vaak in het depot. Veel mensen weten niet wat er in hun eigen achtertuin is gevonden en wat bewaard is gebleven voor Fryslân", aldus Van Keimpema.

"Daarom zoeken wij allerlei objecten uit onze collectie en die brengen wij een aantal dagen terug naar de plek waar ze vandaan komen. We nodigen mensen uit en organiseren activiteiten. En natuurlijk hopen we ook dat ze daarna eens naar het museum komen."

De maker van de replica van de kletsie, archeoloog Sebastiaan Pelsmaeker, was ook in Mildam om een workshop te geven over het maken van polsstoksperen. Verder gaf conservator Diana Spiekhout een college.

Van Keimpema zag dat de mensen in Mildam de interesse wel hebben. "Je merkt dat mensen hun lokale geschiedenis interessant vinden. Ze hebben wel eens over de museumstukken gelezen en vinden het leuk om het eens echt te zien. En wij halen zo ook weer verhalen bij de mensen vandaan."